# Kanalizasyon Hattı Yapımında Eğim ve Kot Kontrolü

> Kanalizasyon hattı yapımında eğim ve kot hataları tıkanma ve geri tepmeye yol açar. Aplikasyon, boru döşeme, baca, test ve kamera kontrolünü anlatıyoruz.

Kaynak: https://www.stdainsaat.com.tr/blog/kanalizasyon-hatti-egim-ve-kot-kontrolu/  
Kategori: Altyapı, Çevre ve Peyzaj İşleri › Su ve Kanalizasyon Şebekeleri  
Yayın: 2026-10-27  
Yayımlayan: STDA İnşaat (https://www.stdainsaat.com.tr) · Konu ve çerçeve: Taner Keskin · Yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır

Yerçekimiyle çalışan bir kanalizasyon hattının performansı, büyük ölçüde boruların doğru eğim ve kotta
döşenmesine bağlıdır. Ters eğimli bir bölüm, çökmüş bir boru ya da yanlış kotta yapılmış bir baca bağlantısı;
tıkanma, koku ve yağışlı havada geri tepme sorunlarına neden olur. Toprak altında kalan bir kanalizasyon hattını
sonradan düzeltmek ise kazı, trafik kesintisi ve yüksek maliyet demektir. Bu yazıda kanalizasyon hattı yapımında
eğim ve kot kontrolünün sahadaki adımlarını özetliyoruz.

## Kanalizasyon hattı neden eğime bu kadar duyarlıdır?

Yerçekimli hatlarda atık su, boru eğimi sayesinde akar. Eğim yetersizse akış hızı düşer ve katı maddeler boruda
çökelir; eğim gereğinden fazlaysa su hızla akarken katılar geride kalabilir ve boru aşınabilir. Ayrıca
hattın ara noktalarında oluşan çanaklar (sehim), suyun birikmesine yol açar. Bu nedenle tasarımda belirlenen eğim
ve kotlar sahada titizlikle uygulanmalıdır. Projedeki eğim, çap ve kot değerleri hidrolik hesaplara dayanır ve
uygulamada yalnızca onaylı revizyonla değiştirilebilir.

## Kazı öncesi hazırlık

1. **Proje ve kesitler:** Boy kesit, baca kotları, çaplar ve bağlantı noktaları kontrol edilir.
2. **Mevcut altyapı tespiti:** Güzergâhtaki su, elektrik, doğalgaz ve telekomünikasyon hatları ilgili
   kurumların verileri ve gerekirse deneme çukurlarıyla belirlenir.
3. **Aplikasyon:** Baca merkezleri ve güzergâh, koordinatlı olarak sahaya aplike edilir; referans noktaları
   kazıdan etkilenmeyecek yerlere taşınır. Bkz. [aplikasyon, kot ve koordinat kontrolü](https://www.stdainsaat.com.tr/blog/aplikasyon-kot-koordinat-kontrolu/).
4. **Bağlanılacak noktaların kontrolü:** Mevcut kanala veya bacaya bağlanılacaksa o noktanın gerçek kotu kazı
   başlamadan ölçülür; tasarım kotuyla farklıysa tasarımcıya bildirilir.

## Kanalizasyon hattında hendek ve yatak

- Hendek, boru çapına ve derinliğe uygun genişlikte açılır; derin kazılarda iksa veya hendek kutusu kullanılır.
  Kazı güvenliği için [kazı ve iksa](https://www.stdainsaat.com.tr/imalatlar/kazi-ve-iksa/) rehberimize bakabilirsiniz.
- Hendek tabanı proje kotuna göre tesviye edilir; gevşek veya yumuşak zemin uygun malzemeyle değiştirilir.
- Boru yatağı, şartnamede tanımlanan malzemeyle ve kalınlıkta serilir; borunun tüm boyunca düzgün oturması sağlanır.
- Yeraltı suyu varsa hendek kuru tutulur; su içinde boru döşenmez.

## Boru döşeme ve eğim kontrolü

- **Lazer ile eğim:** Boru lazeri veya kot ölçümleriyle her boru, proje eğimine göre yerleştirilir.
- **Mansaptan membaya döşeme:** Borular genellikle aşağı kottan yukarı kota doğru döşenir.
- **Birleşimler:** Contalı birleşimlerde contanın doğru oturduğu, kaynaklı birleşimlerde kaynak kalitesi kontrol edilir.
- **Ara kot ölçümü:** Belirli aralıklarla boru üst kotu ölçülür ve kayda alınır.
- **Bacalar:** Muayene bacalarının giriş ve çıkış kotları, akış yönü ve kademe detayları projeye göre yapılır.
- **Geri dolgu:** Boru çevresi dengeli biçimde ve tabakalar halinde doldurulup sıkıştırılır; ağır makine boru
  üzerinden geçmeden önce yeterli örtü sağlanır.

## Test ve kamera ile kontrol

| Kontrol | Amaç | Ne zaman |
| --- | --- | --- |
| Kot ve eğim ölçümü | Proje değerlerine uygunluk | Döşeme sırasında ve dolgu öncesi |
| Sızdırmazlık testi (su veya hava) | Birleşim ve boru sızdırmazlığı | Geri dolgudan önce, bölüm bölüm |
| Kamera ile görüntüleme | Çökme, ters eğim, birleşim hatası, yabancı madde | Dolgu sonrası, teslim öncesi |
| Baca kontrolü | Kotlar, kademe, merdiven ve kapak | Teslim öncesi |

Test yöntemleri ve kabul kriterleri ilgili idarenin şartnamesine göre belirlenir; sonuçlar
[test ve muayene planı](https://www.stdainsaat.com.tr/blog/insaatta-test-ve-muayene-plani/) kapsamında kayda alınır. Ölçülen gerçek kotlar
as-built çizimlere işlenir.

## Sık yapılan hatalar

- Bağlanılacak mevcut hattın kotunu ölçmeden kazıya başlamak
- Referans noktalarını kazı alanında bırakıp kaybetmek
- Yumuşak zemin üzerine yataksız boru döşemek
- Geri dolguyu tek seferde ve kontrolsüz sıkıştırmak
- Sızdırmazlık testini dolgu sonrasına bırakmak
- As-built kotları kayda almamak

## Sonuç

Kanalizasyon hattı, döşendiği gün değil yıllar boyunca nasıl çalıştığıyla değerlendirilir. Doğru aplikasyon,
özenli yatak ve döşeme, düzenli kot ölçümü ve teslim öncesi kamera kontrolü, sorunsuz bir şebekenin temelidir.
Altyapı imalatlarının genel esasları için [altyapı ve yol inşaatı](https://www.stdainsaat.com.tr/imalatlar/altyapi-ve-yol-insaati/)
rehberimize göz atabilirsiniz. STDA İnşaat, altyapı projelerinde saha kontrolü ve proje yönetimi hizmetleri
verir; ayrıntılar için [hizmetlerimiz](https://www.stdainsaat.com.tr/hizmetler/) sayfasını ziyaret edebilirsiniz.