# Kazı ve İksa İzleme Ölçümleri

> İksa izleme ölçümleri; inklinometre, geodezik hedef, çatlak ölçer ve piezometre ile derin kazıda deplasmanı izler. Ölçüm programının kurulumunu anlatıyoruz.

Kaynak: https://www.stdainsaat.com.tr/blog/kazi-ve-iksa-izleme-olcumleri/  
Kategori: İnşaat İşleri › Zemin ve Temel İşleri  
Yayın: 2026-11-02  
Yayımlayan: STDA İnşaat (https://www.stdainsaat.com.tr) · Konu ve çerçeve: Taner Keskin · Yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır

Derin bir kazı yapıldığında zemin, kazı yüzeyine doğru hareket etmek ister; iksa sistemi bu hareketi sınırlamak için
tasarlanır. Hesaplar hareketin ne kadar olacağını tahmin eder, ancak zemin koşulları hesaptaki kadar düzgün değildir.
İksa izleme ölçümleri, kazı ilerlerken iksanın ve çevresinin gerçekte nasıl davrandığını ölçerek tahminle gerçeği karşılaştırır
ve sorun büyümeden uyarı verir. Komşu binaların, yolların ve altyapının zarar görmesini önlemenin en etkili yollarından
biri, iyi planlanmış bir izleme programıdır.

## Neden izleme ölçümü gerekir?

- İksanın ve zeminin gerçek davranışı tasarım varsayımlarıyla karşılaştırılır.
- Komşu yapılardaki hareket ve çatlaklar erken fark edilir.
- Beklenenden fazla deplasmanda kazı durdurulur veya ek önlem alınır.
- Ölçüm kayıtları, olası uyuşmazlıklarda kanıt oluşturur.
- Tasarım müellifi, sonraki kazı aşamaları için gözleme dayalı karar verebilir.

## İksa izleme ölçümleri: başlıca yöntemler

| Yöntem | Neyi ölçer? | Not |
| --- | --- | --- |
| İnklinometre | İksa elemanının veya zeminin derinlik boyunca yatay deplasmanı | İksa kazığına veya zemine yerleştirilen boru içinde ölçülür |
| Geodezik hedef ölçümü | İksa başlığının, çevre zeminin ve komşu yapının yatay ve düşey hareketi | Total station veya nivo ile düzenli ölçüm |
| Çatlak ölçer | Komşu yapıdaki çatlakların açılması | Mevcut çatlaklara yerleştirilen gösterge veya sensör |
| Piezometre | Yeraltı suyu seviyesi ve boşluk suyu basıncı | Kazı çevresinde su seviyesi değişimini gösterir |
| Yük hücresi | Ankraj ve strat yükleri | Ankrajlı veya destekli sistemlerde taşıdığı yükü izler |
| Titreşim ölçümü | Çevreye aktarılan titreşim | Çakma kazık veya kırıcı çalışmalarında |
| Gözle muayene | İksada çatlak, su sızıntısı, zeminde çatlak ve çökme | Her gün yapılır, kayda geçirilir |

## İzleme programı nasıl kurulur?

1. **Tasarım aşamasında planlayın:** Hangi büyüklükler, nerede ve hangi sıklıkla ölçülecek, iksa projesinin parçası olarak
   müellif tarafından belirlenir. Bkz. [zemin etüdü](https://www.stdainsaat.com.tr/blog/zemin-etudu-neden-projenin-basinda/).
2. **Başlangıç (sıfır) okumalarını alın:** Kazıya başlamadan önce tüm cihazlardan başlangıç ölçümleri alınır; komşu yapıların
   mevcut durumu fotoğraf ve ölçüyle kayda geçirilir.
3. **Uyarı ve müdahale eşiklerini belirleyin:** Müellif, ölçülen büyüklükler için uyarı ve müdahale seviyelerini tanımlar;
   seviyeler aşılırsa hangi önlemlerin alınacağı önceden yazılır.
4. **Ölçüm sıklığını belirleyin:** Kazı derinleştikçe, yağmur ve yeraltı suyu değişimlerinde ölçüm sıklığı artırılır.
5. **Ölçümleri değerlendirin:** Ölçümler tasarım hesaplarıyla karşılaştırılır; eğilim (hızlanan hareket) özellikle izlenir.
6. **Raporlayın:** Sonuçlar düzenli raporla proje ekibine ve müellife iletilir; eşik aşımında anında bildirim yapılır.
7. **Önlem alın:** Kazı durdurulur, ek destek veya ankraj yapılır ya da kazı sırası değiştirilir.
8. **Kazı sonrası da izleyin:** Yapı temelleri tamamlanıp yük taşıyana kadar ölçümler sürdürülür.

İksa sistemleri ve kazı yöntemleri için [kazı ve iksa](https://www.stdainsaat.com.tr/imalatlar/kazi-ve-iksa/) rehberimize, derin temellerle ilgili
[kazıklı temel imalatı](https://www.stdainsaat.com.tr/imalatlar/kazikli-temel-imalati/) rehberimize bakabilirsiniz.

## Ölçümlerde dikkat edilecek noktalar

- **Cihazları korumak:** İnklinometre boruları ve hedefler iş makinelerinden zarar görebilir; korumalı yerleştirilmelidir.
- **Aynı yöntem ve ekip:** Ölçümler her seferinde aynı yöntem ve kalibre cihazlarla, yetkin kişilerce yapılmalıdır.
- **Hava ve sıcaklık etkileri:** Sıcaklık ölçümleri etkileyebilir; ölçüm koşulları kaydedilir.
- **Eğilimleri okuyun:** Tek bir değer yerine zaman içindeki değişim hızı, sorunun erken göstergesidir.
- **Hızlı bildirim:** Eşik aşıldığında bildirimin kimden kime ve ne kadar sürede yapılacağı önceden belirlenmelidir.
- **Acil durum planı:** Beklenmedik hareket halinde tahliye ve güvenlik önlemleri hazır olmalıdır; bkz.
  [şantiyede acil durum planı](https://www.stdainsaat.com.tr/blog/santiyede-acil-durum-plani/).

Ölçüm planı [test ve muayene planına](https://www.stdainsaat.com.tr/blog/insaatta-test-ve-muayene-plani/) bekleme noktası olarak işlenmeli; çevredeki
yapıların kayıtları [uygunsuzluk yönetimi](https://www.stdainsaat.com.tr/blog/uygunsuzluk-yonetimi-ncr/) ile birlikte tutulmalıdır.

## Sık yapılan hatalar

- İzleme programını kazı başladıktan sonra düşünmek
- Başlangıç okumalarını almadan kazıya başlamak
- Uyarı ve müdahale eşiklerini belirlememek
- Ölçüm cihazlarını iş makinelerinden korumamak
- Ölçümleri raporlamadan dosyalamak; eğilimi izlememek
- Eşik aşımında ne yapılacağını önceden planlamamak
- Kazı bitince izlemeyi erken sonlandırmak

## Sonuç

İksa izleme ölçümleri, derin kazıda görünmeyen zemin hareketini görünür hale getirir ve sorun büyümeden harekete geçmeyi sağlar.
Tasarımda planlanmış bir program, sıfır okumalar, belirlenmiş eşikler, düzenli ölçüm ve hızlı bildirim; komşu yapıları ve çalışanları korur.
STDA İnşaat, derin kazı ve temel projelerinde saha kontrolü ve izleme süreçlerinin koordinasyonunu yürütür; ayrıntılar için
[hizmetlerimiz](https://www.stdainsaat.com.tr/hizmetler/) sayfasını ziyaret edebilirsiniz.