# Yüksekte Çalışma ve Düşme Önleme

> Yüksekte çalışma, şantiyelerde ölümlü kazaların başlıca nedenidir. Toplu koruma, kişisel düşme önleme sistemleri, planlama ve denetim adımlarını anlatıyoruz.

Kaynak: https://www.stdainsaat.com.tr/blog/yuksekte-calisma-ve-dusme-onleme/  
Kategori: İş Sağlığı ve Güvenliği › Yüksekte Çalışma ve İskele  
Yayın: 2026-10-26  
Yayımlayan: STDA İnşaat (https://www.stdainsaat.com.tr) · Konu ve çerçeve: Taner Keskin · Yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır

İnşaat sahasında çatı kenarı, döşeme boşluğu, asansör kuyusu, iskele veya merdiven; düşme riskinin bulunduğu
her yer yüksekte çalışma kapsamındadır. Yüksekten düşme, inşaat sektöründe ölümlü ve ağır yaralanmalı
kazaların önde gelen nedenleri arasında yer alır. İyi haber şudur: bu kazaların büyük çoğunluğu, önceden
planlanan basit önlemlerle önlenebilir. Bu yazıda yüksekte çalışmada risklerin nasıl kontrol edileceğini
ve düşme önleme sistemlerini özetliyoruz.

## Yüksekte çalışma riskleri nerede ortaya çıkar?

- Döşeme kenarları ve henüz korkuluğu yapılmamış balkonlar
- Döşeme boşlukları, şaftlar ve asansör kuyuları
- Çatı kenarları ve kırılgan çatı yüzeyleri (aydınlatma panelleri, eski levhalar)
- İskeleler, seyyar platformlar ve merdivenler
- Kalıp, donatı ve çelik montaj işleri
- Kazı kenarları

Bu alanlar, işe başlamadan önce [risk değerlendirmesinde](https://www.stdainsaat.com.tr/blog/santiyede-is-sagligi-ve-guvenligi/)
tek tek tanımlanmalı ve iş programıyla birlikte güncellenmelidir.

## Kontrol hiyerarşisi: önce düşmeyi önle

Yüksekte çalışmada önlemler belirli bir öncelik sırasıyla seçilir:

1. **Yüksekte çalışmayı ortadan kaldırmak:** Prefabrik elemanların yerde birleştirilmesi, uzun saplı aletler,
   yerden yapılabilen montaj yöntemleri.
2. **Toplu koruma:** Korkuluklar, boşluk kapakları, güvenlik ağları, iskeleler ve çalışma platformları.
   Herkesi aynı anda korudukları ve kişinin davranışına bağlı olmadıkları için önceliklidir.
3. **Kişisel düşme önleme:** Toplu korumanın mümkün olmadığı yerlerde emniyet kemeri, bağlantı halatı ve
   ankraj noktaları.
4. **İdari önlemler:** Çalışma izni, eğitim, gözetim ve uyarı işaretleri.

Kişisel koruyucu donanım son savunma hattıdır; toplu korumanın yerine geçmez.

## Toplu koruma önlemleri

- **Korkuluklar:** Döşeme kenarlarında, merdiven boşluklarında ve platformlarda üst ve ara korkuluk ile
  topuk levhası.
- **Boşluk kapakları:** Yük taşıyabilen, sabitlenmiş ve üzerinde açıklama bulunan kapaklar.
- **Güvenlik ağları:** Çelik montaj ve çatı işlerinde, düşmeyi kısa mesafede tutan ağlar.
- **İskele ve platformlar:** Tam donanımlı iskeleler ve makaslı veya bomlu platformlar; ayrıntılar için
  [iskele güvenliği ve iskele kontrolü](https://www.stdainsaat.com.tr/blog/iskele-guvenligi-ve-kontrolu/) yazımıza bakabilirsiniz.

## Kişisel düşme önleme sistemleri

Bir kişisel düşme önleme sistemi üç bileşenden oluşur ve biri eksikse çalışmaz:

| Bileşen | Açıklama |
| --- | --- |
| Ankraj noktası | Yeterli dayanımda, sabit nokta veya yaşam hattı |
| Bağlantı elemanı | Şok emicili halat, geri sarmalı düşüş durdurucu veya konumlandırma halatı |
| Tam vücut emniyet kemeri | Düşme anında yükü vücuda dağıtan kemer |

Dikkat edilecek noktalar:

- Ankraj noktası mümkün olduğunca çalışma seviyesinin üstünde olmalıdır.
- Düşme mesafesi hesaba katılmalı; kişi düşmeyi durdurmadan önce alttaki zemine veya bir engele çarpmamalıdır.
- Düşme sonrası kurtarma planı hazırlanmalı; askıda kalan bir çalışan kısa sürede kurtarılmalıdır.
- Kemer ve halatlar kullanım öncesinde gözle kontrol edilmeli, periyodik kontrolleri yapılmalıdır.

## Planlama, eğitim ve denetim

1. Yüksekte yapılacak işler iş programından çıkarılır ve önlemler önceden planlanır.
2. Riskli işler için çalışma izni sistemi uygulanır.
3. Çalışanlar, düşme önleme ekipmanlarının kullanımı konusunda uygulamalı eğitim alır.
4. Taşeron ekiplerinin önlemlere uyumu düzenli denetlenir; bkz.
   [taşeronlarla İSG koordinasyonu](https://www.stdainsaat.com.tr/blog/taseronlarla-isg-koordinasyonu/).
5. Ramak kala olaylar kayda alınır ve paylaşılır.
6. Hava koşulları (rüzgâr, buzlanma, yağış) değerlendirilir; gerekirse çalışma durdurulur.

Yapı işlerinde iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı, yüksekte çalışmaya ilişkin temel yükümlülükleri tanımlar;
projede geçerli güncel mevzuat İSG uzmanıyla birlikte kontrol edilmelidir.

## Sık yapılan hatalar

- Korkulukları imalat sırasında söküp yeniden takmamak
- Boşluk kapaklarını sabitlememek veya işaretlememek
- Emniyet kemerini takıp bağlamamak; uygun ankraj noktası olmaması
- Seyyar merdivenleri çalışma platformu olarak kullanmak
- Kurtarma planı olmadan kişisel düşme önleme sistemi kullanmak

## Sonuç

Yüksekte çalışmada güvenlik, düşmeyi durdurmaktan çok düşmeyi baştan önlemekle sağlanır. Toplu korumaya
öncelik veren, iyi planlanmış ve düzenli denetlenen bir sistem, şantiyedeki en ağır kaza türünü büyük
ölçüde önler. STDA İnşaat, projelerde İSG planlaması, saha denetimleri ve taşeron koordinasyonunda destek
verir; ayrıntılar için [hizmetlerimiz](https://www.stdainsaat.com.tr/hizmetler/) sayfasına göz atabilirsiniz.