# Çelik Yapı İmalatı

> Çelik yapı rehberi; taşıyıcı sistemler, çelik sınıfları, birleşimler, atölye imalatı ve montaj, korozyon ve yangın koruması, metraj ve fiyat aralıkları.

Kaynak: https://www.stdainsaat.com.tr/imalatlar/celik-yapi-imalati/  
İmalat rehberi: İnşaat İşleri  
Son güncelleme: 2026-10-19  
Yayımlayan: STDA İnşaat (https://www.stdainsaat.com.tr) · Konu ve çerçeve: Taner Keskin · Yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır

Çelik yapılar, geniş açıklık geçebilmeleri ve hızlı montaj imkânı sayesinde hangarlar, endüstriyel
tesisler, soğuk depolar, lojistik merkezleri ve stadyum gibi yapılarda öne çıkar. Çelikte işin
büyük kısmı atölyede yapılır; sahadaki başarı atölye imalat kalitesine ve montaj planına bağlıdır.
Bu rehberde çelik yapı imalatını tasarımdan montaja ve hakedişe kadar özetliyoruz.

- **Ölçü birimleri:** Çelik kg / ton · Boya m² · Cıvata adet
- **Temel dayanaklar:** Çelik Yapılar Yönetmeliği · TBDY 2018 · TS EN 1090 · TS EN 10025
- **Kritik kontrol:** Kaynak muayenesi, cıvata sıkma, ankraj bulonu konumu
- **Ana maliyet kalemleri:** Çelik malzeme, atölye işçiliği, boya, montaj, vinç

## Tanım ve kapsam

Çelik yapı imalatı; taşıyıcı kolon, kiriş, makas, aşık, çapraz ve birleşim elemanlarının atölye
çizimlerine göre üretilmesi, yüzey koruma işlemleri, sevkiyatı ve sahada montajını kapsar. Çatı ve
cephe kaplamaları, döşeme sacları (kompozit döşeme) ve yangın koruma kaplamaları da çoğu projede
çelik iş paketiyle birlikte ele alınır.

Çelik montajı, ankraj bulonlarının yerleştirildiği [temel](https://www.stdainsaat.com.tr/imalatlar/temel-ve-su-yalitimi/)
imalatından sonra başlar; [çatı ve ısı yalıtımı](https://www.stdainsaat.com.tr/imalatlar/cati-ve-isi-yalitimi/) ve cephe
kaplamaları montaj ilerledikçe takip eder. Ayrıntılar için
[hangar yapılarında tasarım ve yapım](https://www.stdainsaat.com.tr/blog/hangar-yapilarinda-tasarim-ve-yapim/) yazımıza bakabilirsiniz.

## Projelendirme esasları

- **Yönetmelik:** Çelik yapılar, Çelik Yapıların Tasarım, Hesap ve Yapım Esaslarına Dair Yönetmelik
  ve deprem etkileri için TBDY 2018 esas alınarak tasarlanır.
- **Yükler:** Zati yükler, kar, rüzgâr, deprem; vinç yolu, asma tavan, tesisat ve güneş paneli gibi
  ek yükler baştan tanımlanmalıdır.
- **Taşıyıcı sistem:** Çerçeve, makas, kafes veya uzay sistemi seçimi açıklığa, yüksekliğe ve
  kullanım ihtiyacına göre yapılır.
- **Stabilite:** Yatay yük aktarımı için çaprazlar, rijit çerçeveler veya betonarme çekirdekler;
  montaj sırasındaki geçici stabilite de projelendirilir.
- **Birleşimler:** Kaynaklı veya cıvatalı birleşimler; sahada kaynağı en aza indiren cıvatalı
  birleşimler montajı hızlandırır.
- **Korozyon ve yangın:** Ortamın korozyon sınıfı ve yapının yangın dayanım gereksinimi, boya
  sistemini ve yangın koruma yöntemini belirler.
- **Kullanılabilirlik:** Sehim ve titreşim sınırları; geniş açıklıklı çatılarda su göllenmesi kontrolü.

## Proje detayları

![Portal çerçeveli çelik yapı ve birleşim detayı – şematik görünüş](https://www.stdainsaat.com.tr/images/imalat-cizim/celik-yapi-imalati.jpg)

- **Kolon ayağı ve ankraj bulonları:** Taban plakası, ankraj bulonları, harç (grout) ve kesme
  kaması; bulonların betonda doğru konumda bırakılması montajın ön şartıdır.
- **Moment birleşimleri:** Alın levhalı cıvatalı veya kaynaklı rijit birleşimler.
- **Mafsallı birleşimler:** Köşebent veya levha ile yapılan kesme birleşimleri.
- **Makas düğüm noktaları:** Kafes elemanlarının eksenlerinin bir noktada buluşması.
- **Aşık ve çatı bağlantıları:** Aşık eklemleri, gergi çubukları ve çatı paneli tespitleri.
- **Genleşme derzleri:** Uzun yapılarda ısıl hareketlere izin veren kayıcı mesnetler.

Atölye imalatı, her elemanın ve birleşimin gösterildiği
[imalat (shop) çizimleri](https://www.stdainsaat.com.tr/blog/shop-drawing-ve-as-built-proje/) onaylanmadan başlamaz.

## Sistemler

- **Portal çerçeveler:** Tek açıklıklı veya çok açıklıklı endüstriyel yapılarda en yaygın sistem;
  dolu gövdeli (I kesitli) veya değişken kesitli elemanlar.
- **Kafes (makas) sistemler:** Geniş açıklıklarda hafif ve ekonomik; hangar ve spor salonlarında.
- **Uzay kafes sistemler:** Çift yönlü taşıyıcılık, çok geniş açıklıklar ve serbest geometriler.
- **Çok katlı çelik çerçeveler:** Kompozit döşeme (trapez sac + beton) ile ofis ve otoparklarda.
- **Karma sistemler:** Betonarme çekirdek ve çelik döşeme ya da betonarme kolon üzerine çelik çatı.
- **Hafif çelik (soğuk şekillendirilmiş) sistemler:** Az katlı yapılar ve çatı aşıklarında.

## Malzeme çeşitleri ve sınıfları

### Yapı çeliği

| Sınıf | Karakteristik akma dayanımı (ince kesitler) | Tipik kullanım |
| --- | --- | --- |
| S235 | 235 MPa | Yardımcı elemanlar, hafif yapılar |
| S275 | 275 MPa | Genel taşıyıcı elemanlar |
| S355 | 355 MPa | Ana taşıyıcılar, geniş açıklıklar |

Yapı çelikleri TS EN 10025 serisine göre tanımlanır; kalınlık arttıkça akma dayanımı azalır.
Sıcak haddelenmiş profiller (IPE, HEA, HEB, UPN), kutu ve boru profiller ile levhalardan
kaynaklı kesitler kullanılır.

### Bağlantı elemanları ve koruma

- **Cıvatalar:** 8.8 ve 10.9 dayanım sınıfları yaygındır; öngermeli birleşimlerde yüksek
  mukavemetli cıvata takımları ve kontrollü sıkma uygulanır.
- **Kaynak sarf malzemeleri:** Ana malzemeye uygun elektrot ve teller; kaynakçı ve kaynak
  yöntemi nitelikleri belgelenir.
- **Korozyon koruması:** Kumlama sonrası astar, ara kat ve son kat boya sistemi veya sıcak daldırma
  galvaniz; sistem ortamın korozyon sınıfına (ISO 12944, C1–CX) göre seçilir.
- **Yangın koruması:** Şişen (intumesan) boyalar, püskürtme sıvalar veya levha kaplamalar.

## Karşılaştırma tabloları

| Sistem | Açıklık | Montaj hızı | Ağırlık | Not |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Portal çerçeve | Orta (≈ 20–40 m) | Yüksek | Orta | Endüstriyel yapıların standardı |
| Kafes makas | Geniş | Orta | Düşük | Daha çok düğüm noktası işçiliği |
| Uzay kafes | Çok geniş | Orta | Düşük | Serbest geometri, çok parça |
| Çok katlı çerçeve | — | Yüksek | Orta | Kompozit döşemeyle |

| Kriter | Çelik yapı | Betonarme yapı |
| --- | --- | --- |
| Açıklık geçme | Geniş açıklıklarda avantajlı | Orta açıklıklarda ekonomik |
| Sahada süre | Kısa (atölye ön imalatı) | Daha uzun (kat döngüsü, kür) |
| Yangın koruması | Ek koruma gerekir | Malzemenin kendisi dayanıklı |
| Korozyon | Boya veya galvaniz gerekir | Paspayı ile korunur |
| Değişiklik esnekliği | Sonradan güçlendirme ve ek kolay | Sınırlı |

## Uygulama adımları

1. **Atölye çizimi:** Eleman ve birleşim çizimleri, onay
2. **Tedarik:** Sertifikalı profil ve levha temini
3. **Atölye imalatı:** Kesim, delme, kaynak, birleşim levhaları
4. **Yüzey koruma:** Kumlama, astar ve boya
5. **Sevkiyat:** Montaj sırasına göre paketleme
6. **Ankraj kontrolü:** Bulon konumu ve kot ölçümü
7. **Montaj:** Vinç planı, geçici stabilite, cıvata sıkma
8. **Son işlemler:** Grout, rötuş boya, yangın kaplaması

1. Statik projeden atölye çizimleri hazırlanır ve onaylanır.
2. Malzemeler kalite sertifikalarıyla temin edilir; eleman işaretleme ve izlenebilirlik sağlanır.
3. Atölyede kesim, delme ve kaynak yapılır; kaynaklar muayene edilir.
4. Yüzey hazırlığı ve boya sistemi uygulanır; kalınlık ölçülür.
5. Elemanlar montaj sırasına göre sevk edilir.
6. Montaj öncesinde ankraj bulonlarının konumu ve kotu ölçülür.
7. Montaj, vinç planına ve geçici stabilite düzenine göre yapılır; cıvatalar projedeki yönteme
   göre sıkılır.
8. Kolon ayaklarına grout dökülür, hasarlı boya rötuşlanır, yangın koruması uygulanır.

## Kontrol noktaları ve test planı

| Aşama | Kontrol | Kayıt |
| --- | --- | --- |
| Malzeme girişi | Sertifika, sınıf, ölçü ve izlenebilirlik | Malzeme kabul tutanağı |
| Kaynak | Gözle muayene ve projede öngörülen tahribatsız muayeneler | Kaynak muayene raporu |
| Boya | Yüzey hazırlık derecesi, kuru film kalınlığı | Boya ölçüm raporu |
| Ankraj bulonları | Konum, kot ve çıkıntı boyu | Ölçüm tutanağı |
| Montaj | Aks, kot, şakül, birleşim tamlığı | Montaj kontrol formu |
| Cıvatalar | Sıkma yöntemi ve tork kontrolü | Tork kayıtları |

Kontrollerin bütünü bir [test ve muayene planı](https://www.stdainsaat.com.tr/blog/insaatta-test-ve-muayene-plani/) ile
tanımlanmalıdır.

## Metraj ve ölçüm kuralları

- **Çelik ağırlığı:** Atölye çizimlerinden profil boyu × birim ağırlık veya tartım esasıyla kg/ton
  olarak hesaplanır; hangi yöntemin kullanılacağı sözleşmede belirtilmelidir.
- **Birleşim elemanları:** Levhalar, cıvatalar ve kaynak payının ağırlığa dahil olup olmadığı netleştirilir.
- **Boya ve yangın koruması:** Yüzey alanı (m²) veya ağırlık üzerinden ayrı kalem olarak.
- **Montaj:** Ağırlık üzerinden; vinç ve iskele giderlerinin birim fiyata dahil olup olmadığı belirtilir.
- **Fire:** Kesim firesinin hesaba katılıp katılmayacağı sözleşmede tanımlanır.

## Birim fiyat analizi ve fiyat mertebeleri

### Birim fiyat aralıkları (USD, KDV hariç)

Aralıklar, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın Eylül 2026 inşaat birim fiyat
listesindeki (yayım: 3 Eylül 2026) değerlerin, yayım tarihinden bir ay önceki TCMB döviz satış
kuruyla (3 Ağustos 2026: 1 USD = 47,5352 TL) dolara çevrilmesi ve %20–%50 eklenmesiyle
hesaplanmıştır. Bakanlık birim fiyatlarına KDV ile yüklenici genel gideri ve kârı dahil değildir.

| Poz | Kalem | Bakanlık (Eylül 2026) | USD karşılığı | Piyasa aralığı (+%20–50) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 15.165.1002 | Profil demirlerinden çatı makası yapılması ve yerine konulması | 109.036,83 TL/ton | ≈ 2.294 USD/ton | 2.750–3.440 USD/ton + KDV |
| 15.320.1010 | 60 mm taş yünlü, iki yüzü galvanizli sac çatı paneli ile çatı örtüsü | 2.180,83 TL/m² | ≈ 46 USD/m² | 55–69 USD/m² + KDV |

Büyük ölçekli endüstriyel çelik yapılarda ton fiyatı; tekrar eden eleman sayısı, profil/levha
oranı ve birleşim yoğunluğuna göre bu aralığın altında veya üstünde oluşabilir.

> Fiyatlar bilgi amaçlı, yaklaşık aralıklardır ve piyasa şartlarına göre değişebilir. Gerçek fiyatı; genel giderler, konaklama ve ulaşım masrafları, teknik personel giderleri ve kâr beklentisi, teknik kadro gereksinimi, ödeme şartları ve vade, işin niteliği, fiyat farkı uygulanıp uygulanmayacağı, atölye ile şantiye arasındaki nakliye mesafesi, alım miktarı, boya ve yangın koruma sistemi ile çelik fiyatlarındaki dalgalanmalar etkileyebilir. Keşif ve teklif hazırlarken güncel tedarikçi ve taşeron teklifleri esas alınmalıdır.

### İşçilik verimlilikleri

| İmalat | Tipik verimlilik | Not |
| --- | --- | --- |
| Atölye imalatı (kesim, delme, kaynak) | 15–30 adam-saat/ton | Birleşim yoğunluğu ve otomasyon düzeyine bağlı |
| Saha montajı (cıvatalı) | 8–15 adam-saat/ton | Vinç kapasitesi ve eleman boyutuna bağlı |
| Çatı paneli montajı | 0,15–0,30 adam-saat/m² | Çatı eğimi ve detay yoğunluğuna bağlı |
| Atölyede boya (kumlama hariç, üç kat) | 0,10–0,25 adam-saat/m² | Püskürtme ekipmanına bağlı |

> İşçilik verimliliği; imalat şartlarına (eleman tekrar sayısı, birleşim tipi, kaynak oranı), çalışma ortamına (atölye donanımı, sahada vinç ve erişim, rüzgâr ve hava koşulları, yükseklik ve iş güvenliği önlemleri), malzemenin zamanında ve eksiksiz bulunmasına, ekibin deneyimine ve iş organizasyonuna göre önemli ölçüde değişir. Değerler planlama için yol gösterici aralıklardır.

## Yaygın marka listesi

Aşağıdaki liste, Türkiye'de yaygın olarak kullanılan ürün ve markaları bilgilendirme amacıyla,
alfabetik ve tavsiye niteliği taşımadan verir. Projede kullanılacak ürünler
[onaylı marka listesi](https://www.stdainsaat.com.tr/blog/insaat-malzemeleri-onayli-marka-listesi/) ile belirlenir.

- **Yapı çeliği, levha ve profil:** Borusan, Erdemir, İsdemir, Kardemir, Tosyalı
- **Endüstriyel boya ve yangın koruma:** Hempel, Jotun, Sika
- **Çatı ve cephe panelleri:** Assan Panel, Kingspan, Teknopanel

## Teknik şartname

- Uyulacak yönetmelik ve standartlar; uygulama sınıfı (TS EN 1090)
- Çelik sınıfları, profil ve levha toleransları, malzeme sertifikaları
- Kaynak yöntemleri, kaynakçı nitelikleri ve muayene kapsamı
- Cıvata sınıfları ve sıkma yöntemi
- Yüzey hazırlığı, boya sistemi, kat kalınlıkları; yangın koruma sistemi
- Montaj yöntemi, geçici stabilite ve toleranslar
- Metraj ve ödeme esasları

## Sık yapılan hatalar

- Ankraj bulonlarını betonda yanlış konumda bırakmak
- Montaj sırasında geçici çaprazları ihmal etmek
- Sahada izinsiz kaynak veya kesim yapmak; boyayı onarmadan bırakmak
- Atölye çizimleri onaylanmadan imalata başlamak
- Ek yükleri (tesisat, güneş paneli, asma tavan) tasarımda öngörmemek
- Cıvata sıkma kayıtlarını tutmamak

## Sık sorulan sorular

### Çelik yapı mı, betonarme mi daha ekonomik?

Açıklık, yükseklik, süre ve kullanım ihtiyacına bağlıdır. Geniş açıklıklı ve hızlı tamamlanması
gereken yapılarda çelik, çok katlı ve orta açıklıklı yapılarda betonarme çoğunlukla öne çıkar.

### S275 ile S355 arasındaki fark nedir?

S355 çeliğin akma dayanımı daha yüksektir; aynı yük için daha hafif kesitler kullanılabilir. Seçim
statik projede yapılır.

### Çelik yapı yangına karşı nasıl korunur?

Yangın dayanım gereksinimine göre şişen boyalar, püskürtme sıvalar veya levha kaplamalarla. Koruma
sistemi ve kalınlığı, yangın yönetmeliği ve proje gereksinimine göre belirlenir.

### Çelik imalat nasıl ölçülür ve ödenir?

Genellikle ağırlık (kg veya ton) üzerinden. Ağırlığın çizimden mi tartımdan mı hesaplanacağı,
birleşim elemanları, boya ve montajın dahil olup olmadığı sözleşmede açıkça tanımlanmalıdır.

## İlgili yazılar ve hizmetler

- [Hangar yapılarında tasarım ve yapım](https://www.stdainsaat.com.tr/blog/hangar-yapilarinda-tasarim-ve-yapim/)
- [Soğuk hava deposu inşaatında kritik detaylar](https://www.stdainsaat.com.tr/blog/soguk-hava-deposu-insaatinda-kritik-detaylar/)
- [Shop drawing ve as-built proje](https://www.stdainsaat.com.tr/blog/shop-drawing-ve-as-built-proje/)
- [Malzeme onay süreci](https://www.stdainsaat.com.tr/blog/malzeme-onay-sureci/)

STDA İnşaat, hangar ve endüstriyel yapı projelerinde çelik imalatın planlama, kalite kontrol ve
maliyet yönetimini üstlenir. Ayrıntılar için [proje yönetimi](https://www.stdainsaat.com.tr/proje-yonetimi/) ve
[hizmetlerimiz](https://www.stdainsaat.com.tr/hizmetler/) sayfalarına göz atabilirsiniz.