Kazanılmış Değer Analizi (EVM) Nedir?
Kazanılmış değer analizi (EVM), süre ve maliyet performansını tek çerçevede ölçer. PV, EV, AC, SPI ve CPI kavramlarını örnekle anlatıyoruz.
Bir projede harcanan para planın altında kaldığında bu iyi haber midir? Belki maliyetler kontrol altındadır; belki de iş planlanandan geride olduğu için henüz harcama yapılmamıştır. Yalnızca harcamaya ya da yalnızca ilerlemeye bakmak, projenin gerçek durumunu göstermez. Kazanılmış değer analizi (Earned Value Management, EVM), süre ve maliyeti aynı çerçevede ölçerek bu soruya net cevap verir.
Kazanılmış Değer Analizinin Üç Temel Büyüklüğü
- Planlanan değer (PV): Belirli bir tarihe kadar yapılması planlanan işin bütçe karşılığı.
- Kazanılmış değer (EV): O tarihe kadar fiilen tamamlanan işin bütçe karşılığı.
- Gerçekleşen maliyet (AC): Tamamlanan iş için fiilen harcanan tutar.
Bu üç büyüklüğün karşılaştırılması, projenin hem takvime hem bütçeye göre nerede durduğunu gösterir. Tüm proje bütçesine ise tamamlanma bütçesi (BAC) denir.
Performans Göstergeleri
| Gösterge | Formül | Yorum |
|---|---|---|
| Süre sapması (SV) | EV − PV | Negatifse iş takvimin gerisinde |
| Maliyet sapması (CV) | EV − AC | Negatifse bütçe aşılıyor |
| Süre performans endeksi (SPI) | EV / PV | 1'in altı gecikme |
| Maliyet performans endeksi (CPI) | EV / AC | 1'in altı maliyet aşımı |
Basit Bir Örnek
Toplam bütçesi 10 milyon TL olan bir işte, ay sonuna kadar 4 milyon TL'lik iş yapılması planlanmış olsun (PV = 4). Sahada tamamlanan işin bütçe karşılığı 3,5 milyon TL (EV = 3,5), bu iş için harcanan tutar ise 3,8 milyon TL (AC = 3,8) olsun.
- SPI = 3,5 / 4 = 0,875 → iş planın yaklaşık %12 gerisinde
- CPI = 3,5 / 3,8 ≈ 0,92 → her 1 TL'lik iş için yaklaşık 1,09 TL harcanıyor
Harcama plandan düşük görünse de proje hem gecikmede hem maliyet aşımındadır. Kazanılmış değer analizi olmadan bu tablo gözden kaçabilirdi.
Tahminler: Proje Nasıl Bitecek?
Mevcut performans sürerse projenin toplam maliyeti yaklaşık olarak şöyle tahmin edilir:
- Tamamlanma tahmini (EAC): BAC / CPI. Örnekte 10 / 0,92 ≈ 10,9 milyon TL.
- Kalan iş maliyeti (ETC): EAC − AC.
- Tamamlanmada sapma (VAC): BAC − EAC.
Bu tahminler kesin sonuç değildir; düzeltici önlemlerin etkisini görmek ve karar almak için erken uyarı sağlar.
Kazanılmış Değer Analizinin Sınırları
Kazanılmış değer analizi güçlü bir araçtır, ancak tek başına her şeyi anlatmaz. SPI, projenin sonuna doğru iş tamamlandıkça yeniden 1'e yaklaşır; bu nedenle gecikmenin gerçek etkisini görmek için kritik yol analiziyle birlikte değerlendirilmelidir. Ayrıca kritik olmayan işlerde öne geçilmesi, kritik işlerdeki gecikmeyi toplam göstergelerde gizleyebilir. Göstergeler disiplin ve iş paketi bazında da izlendiğinde, sorunun nerede olduğu daha net görülür.
Uygulamada Dikkat Edilecekler
- Doğru temel plan: Kaynak yüklü ve maliyetlendirilmiş bir iş programı gerekir; bkz. master iş programı.
- Ölçülebilir ilerleme: İlerleme, metraj ve hakediş verileriyle tutarlı ölçülmelidir.
- Gerçek maliyet verisi: Fatura, taşeron hakedişi ve tahakkuklar zamanında sisteme işlenmelidir.
- Düzenli raporlama: Göstergeler aylık izlenir ve şantiye raporlaması ile işverene sunulur.
Sonuç
Kazanılmış değer analizi, süre ve maliyeti birlikte değerlendirerek projenin gerçek performansını sayılarla ortaya koyar ve sorunları erkenden görünür kılar. STDA İnşaat, kazanılmış değer yöntemiyle ilerleme ve maliyet takibini proje yönetimi hizmetinin parçası olarak uygular.
Bu içerik, Taner Keskin'in belirlediği konu ve çerçevede yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır. Yayın ilkeleri