Birim Fiyat Analizi Nasıl Yapılır?

Bir iş kaleminin fiyatı, ilk bakışta tek bir rakam gibi görünür; oysa bu rakamın arkasında malzeme, işçilik, makine, nakliye ve genel gider gibi bileşenler vardır. Birim fiyat analizi, bir iş kaleminin birim maliyetini bu bileşenlere ayırarak hesaplama yöntemidir. Teklif hazırlarken, sözleşmede bulunmayan yeni iş kalemlerinin fiyatlandırılmasında ve teklifleri karşılaştırırken birim fiyat analizi temel araçtır.

Birim Fiyat Analizinin Bileşenleri

• Malzeme: Birim iş için gereken malzeme miktarı (fire dahil) × malzeme fiyatı.
• İşçilik: Birim iş için gereken adam-saat × saatlik işçilik maliyeti.
• Makine ve ekipman: Makine saati × makine saatlik maliyeti (yakıt, operatör dahil olabilir).
• Nakliye: Malzemenin şantiyeye ve kullanım noktasına taşınması.
• Genel gider ve kâr: Şantiye ve merkez giderleri, yüklenici kârı.

Kamu birim fiyatlarında genel gider ve kâr genellikle belirli bir oranla eklenir; özel sektörde bu oran firmanın yapısına ve işin niteliğine göre belirlenir.

Birim Fiyat Analizi Adım Adım

1. İş tanımını netleştirin: Pozun kapsamı, ölçü birimi, dahil ve hariç olanlar yazılır.
2. Miktarları belirleyin: Bir birim iş için malzeme sarfiyatları ve fire oranları hesaplanır.
3. İşçilik ve makine sürelerini belirleyin: Verimlilik değerleri geçmiş verilerden veya resmî analizlerden alınır; bkz. işçilik verimliliği.
4. Güncel fiyatları toplayın: Malzeme, işçilik ve makine için güncel piyasa fiyatları veya resmî rayiçler kullanılır.
5. Toplamı hesaplayın: Bileşenler toplanır, genel gider ve kâr eklenir.
6. Kontrol edin: Sonuç, benzer işlerin piyasa fiyatlarıyla ve resmî birim fiyatlarla karşılaştırılır.

Basit Bir Örnek Yapı

Bir m² iç cephe boyası için analiz şu satırlardan oluşabilir: astar ve boya sarfiyatı (kg/m²), zımpara ve yardımcı malzemeler, boyacı ustası ve yardımcı işçi adam-saatleri, iskele veya merdiven gideri ve bu toplamın üzerine genel gider ve kâr. Her satırın miktarı ve fiyatı ayrı ayrı görülebildiği için, fiyat değişikliğinde hangi kalemin etkilendiği kolayca anlaşılır.

Yeni Birim Fiyat Ne Zaman Gerekir?

Sözleşmede bulunmayan bir iş yapıldığında, o iş için yeni birim fiyat hazırlanması gerekir. Bu durumda analiz, sözleşmedeki benzer pozların fiyat düzeyiyle tutarlı olmalı ve taraflarca onaylanmalıdır. Süreç, iş değişikliği ve mukayeseli keşif ile birlikte yürütülür. Onaylanmış analizler, hakediş ve kesin hesap aşamasında ölçü ve fiyat tartışmalarını önler.

Resmî Birim Fiyatlar ve Piyasa Fiyatları

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı gibi kurumların yayımladığı birim fiyatlar ve analizler, iş kalemlerinin tanımı ve bileşen yapısı için iyi bir başlangıç noktasıdır. Ancak piyasa fiyatları; bölge, iş miktarı, ödeme koşulları ve dönem fiyatlarına göre resmî değerlerden farklı olabilir. Bu nedenle analizlerde kullanılan fiyatların kaynağı ve tarihi mutlaka belirtilmelidir. İmalat rehberlerimizde fiyatları bu yaklaşımla, resmî değerlerden türetilmiş aralıklar olarak veriyoruz.

Sık Yapılan Hatalar

• Fire ve yardımcı malzemeleri hesaba katmamak
• İşçilik verimliliğini iş koşullarından bağımsız kabul etmek
• Nakliye, iskele ve kaldırma giderlerini unutmak
• Analizde kullanılan fiyatların tarihini ve kaynağını belirtmemek

Sonuç

Birim fiyat analizi, fiyatın arkasındaki bileşenleri görünür kılar; teklif, değişiklik ve hakediş süreçlerinde tarafların ortak bir zeminde konuşmasını sağlar. STDA İnşaat, birim fiyat analizi, yeni fiyat hazırlama ve maliyet kontrolünde proje yönetimi hizmeti verir.