Uygunsuzluk Yönetimi (NCR) Nasıl Yapılır?

Her şantiyede hata olur; önemli olan hatanın fark edilmesi, kayda alınması, düzeltilmesi ve tekrarlanmasının önlenmesidir. Uygunsuzluk yönetimi, proje, şartname veya standartla uyuşmayan her durumun sistemli biçimde ele alındığı süreçtir. Sürecin temel belgesi uygunsuzluk raporudur; uluslararası projelerde NCR (Non-Conformance Report) olarak anılır.

Uygunsuzluk Nedir, Ne Değildir?

Uygunsuzluk; onaylı proje, teknik şartname, onaylı numune veya ilgili standartla karşılaştırıldığında ölçülebilir biçimde farklı olan imalat, malzeme ya da süreçtir. Örnekler:

• Paspayı veya donatı aralığı projeye uymayan bir döşeme
• Onaylı numuneden farklı renk ve sınıfta teslim edilen seramik
• Basınç deneyinde istenen dayanımı sağlamayan beton
• Onaylı yönteme aykırı yapılan yalıtım bindirmeleri

Kişisel beğeni farkları veya henüz tamamlanmamış işler uygunsuzluk değildir. Bunlar için saha gözlem notu veya eksik listesi kullanılır.

Uygunsuzluk Yönetimi Süreci Adım Adım

1. Tespit: Kontrol mühendisi, kalite sorumlusu veya yüklenici uygunsuzluğu fark eder; yeri ve durumu fotoğraflarla kaydeder. Gerekirse imalat durdurulur ve alan işaretlenir.
2. Kayıt: Uygunsuzluk raporu açılır. Raporda benzersiz numara, tarih, yer, ilgili proje veya şartname maddesi, tespit edilen durum ve sorumlu taraf yer alır.
3. Değerlendirme: Uygunsuzluğun önemi belirlenir. Küçük ve yerinde düzeltilebilir hatalar ile yapısal güvenliği etkileyebilecek hatalar ayrılır.
4. Düzeltme önerisi: Yüklenici; olduğu gibi kabul, onarım, söküp yeniden yapma veya ret seçeneklerinden birini gerekçesiyle önerir. Yapısal konularda tasarımcının görüşü alınır.
5. Onay ve uygulama: Önerilen yöntem onaylandıktan sonra düzeltme yapılır.
6. Doğrulama ve kapanış: Düzeltilen imalat yeniden kontrol edilir, gerekiyorsa test tekrarlanır; rapor imzalanarak kapatılır.

Kök Neden ve Düzeltici Faaliyet

Uygunsuzluk yönetiminin asıl değeri, hatanın tekrarını önlemesidir. Bunun için iki kavram birbirinden ayrılır:

• Düzeltme: Mevcut hatanın giderilmesi; örneğin hatalı yalıtımın sökülüp yeniden yapılması.
• Düzeltici faaliyet: Hatanın kök nedenini ortadan kaldıran önlem; örneğin ekibin eğitilmesi, uygulama talimatının güncellenmesi veya kontrol listesine yeni bir madde eklenmesi.

Kök neden analizinde "neden?" sorusunu birkaç kez arka arkaya sormak ya da balık kılçığı diyagramı kullanmak pratik yöntemlerdir. Aynı türden uygunsuzluklar tekrar ediyorsa, düzeltici faaliyetin etkisiz kaldığı anlaşılır.

Uygunsuzluk Kaydı ve Raporlama

Tüm uygunsuzluklar bir kayıt listesinde izlenir: numara, tarih, disiplin, imalat türü, sorumlu, durum (açık, düzeltmede, kapalı) ve kapanış tarihi. Bu liste haftalık şantiye raporlamasına ve şantiye toplantılarına girdi olur. Açık uygunsuzluk sayısı, ortalama kapanış süresi ve tekrar oranı, kalite yönetiminin izlenebilir göstergeleridir. Teslim öncesinde açık uygunsuzluk bırakılmaması, geçici kabul sürecini de kolaylaştırır.

Sık Yapılan Hatalar

• Uygunsuzlukları sözlü uyarılarla geçiştirmek, kayıt açmamak
• Raporu kişiyi suçlayan bir belgeye dönüştürmek; amacın süreç iyileştirme olduğunu unutmak
• Düzeltme yapılıp doğrulanmadan raporu kapatmak
• Kök nedeni araştırmadan yalnızca hatayı gidermek
• Uygunsuzluğu, üzeri kapatılan imalatlarda (beton dökümü, sıva) geç fark etmek

Sonuç

İyi işleyen bir uygunsuzluk yönetimi, hataları gizlemek yerine görünür kılar ve projeyi her uygunsuzlukla biraz daha iyileştirir. Açık, numaralı ve izlenebilir bir NCR süreci; işveren, yüklenici ve kontrol ekibi arasında güven oluşturur. STDA İnşaat, projelerde kalite planı, saha kontrolleri ve uygunsuzluk takibini içeren ISO 9001 tabanlı kalite yönetimi hizmetleri sunar; ayrıntılar için hizmetlerimiz sayfasını ziyaret edebilirsiniz.