Çelik Yapı İmalatı

Çelik yapılar, geniş açıklık geçebilmeleri ve hızlı montaj imkânı sayesinde hangarlar, endüstriyel tesisler, soğuk depolar, lojistik merkezleri ve stadyum gibi yapılarda öne çıkar. Çelikte işin büyük kısmı atölyede yapılır; sahadaki başarı atölye imalat kalitesine ve montaj planına bağlıdır. Bu rehberde çelik yapı imalatını tasarımdan montaja ve hakedişe kadar özetliyoruz.

Ölçü birimleri

Çelik kg / ton · Boya m² · Cıvata adet

Temel dayanaklar

Çelik Yapılar Yönetmeliği · TBDY 2018 · TS EN 1090 · TS EN 10025

Kritik kontrol

Kaynak muayenesi, cıvata sıkma, ankraj bulonu konumu

Ana maliyet kalemleri

Çelik malzeme, atölye işçiliği, boya, montaj, vinç

Tanım ve Kapsam

Çelik yapı imalatı; taşıyıcı kolon, kiriş, makas, aşık, çapraz ve birleşim elemanlarının atölye çizimlerine göre üretilmesi, yüzey koruma işlemleri, sevkiyatı ve sahada montajını kapsar. Çatı ve cephe kaplamaları, döşeme sacları (kompozit döşeme) ve yangın koruma kaplamaları da çoğu projede çelik iş paketiyle birlikte ele alınır.

Çelik montajı, ankraj bulonlarının yerleştirildiği temel imalatından sonra başlar; çatı ve ısı yalıtımı ve cephe kaplamaları montaj ilerledikçe takip eder. Ayrıntılar için hangar yapılarında tasarım ve yapım yazımıza bakabilirsiniz.

Projelendirme Esasları

• Yönetmelik: Çelik yapılar, Çelik Yapıların Tasarım, Hesap ve Yapım Esaslarına Dair Yönetmelik ve deprem etkileri için TBDY 2018 esas alınarak tasarlanır.
• Yükler: Zati yükler, kar, rüzgâr, deprem; vinç yolu, asma tavan, tesisat ve güneş paneli gibi ek yükler baştan tanımlanmalıdır.
• Taşıyıcı sistem: Çerçeve, makas, kafes veya uzay sistemi seçimi açıklığa, yüksekliğe ve kullanım ihtiyacına göre yapılır.
• Stabilite: Yatay yük aktarımı için çaprazlar, rijit çerçeveler veya betonarme çekirdekler; montaj sırasındaki geçici stabilite de projelendirilir.
• Birleşimler: Kaynaklı veya cıvatalı birleşimler; sahada kaynağı en aza indiren cıvatalı birleşimler montajı hızlandırır.
• Korozyon ve yangın: Ortamın korozyon sınıfı ve yapının yangın dayanım gereksinimi, boya sistemini ve yangın koruma yöntemini belirler.
• Kullanılabilirlik: Sehim ve titreşim sınırları; geniş açıklıklı çatılarda su göllenmesi kontrolü.

Proje Detayları

• Kolon ayağı ve ankraj bulonları: Taban plakası, ankraj bulonları, harç (grout) ve kesme kaması; bulonların betonda doğru konumda bırakılması montajın ön şartıdır.
• Moment birleşimleri: Alın levhalı cıvatalı veya kaynaklı rijit birleşimler.
• Mafsallı birleşimler: Köşebent veya levha ile yapılan kesme birleşimleri.
• Makas düğüm noktaları: Kafes elemanlarının eksenlerinin bir noktada buluşması.
• Aşık ve çatı bağlantıları: Aşık eklemleri, gergi çubukları ve çatı paneli tespitleri.
• Genleşme derzleri: Uzun yapılarda ısıl hareketlere izin veren kayıcı mesnetler.

Atölye imalatı, her elemanın ve birleşimin gösterildiği imalat (shop) çizimleri onaylanmadan başlamaz.

Sistemler

• Portal çerçeveler: Tek açıklıklı veya çok açıklıklı endüstriyel yapılarda en yaygın sistem; dolu gövdeli (I kesitli) veya değişken kesitli elemanlar.
• Kafes (makas) sistemler: Geniş açıklıklarda hafif ve ekonomik; hangar ve spor salonlarında.
• Uzay kafes sistemler: Çift yönlü taşıyıcılık, çok geniş açıklıklar ve serbest geometriler.
• Çok katlı çelik çerçeveler: Kompozit döşeme (trapez sac + beton) ile ofis ve otoparklarda.
• Karma sistemler: Betonarme çekirdek ve çelik döşeme ya da betonarme kolon üzerine çelik çatı.
• Hafif çelik (soğuk şekillendirilmiş) sistemler: Az katlı yapılar ve çatı aşıklarında.

Malzeme Çeşitleri ve Sınıfları

Yapı Çeliği

Sınıf	Karakteristik akma dayanımı (ince kesitler)	Tipik kullanım
S235	235 MPa	Yardımcı elemanlar, hafif yapılar
S275	275 MPa	Genel taşıyıcı elemanlar
S355	355 MPa	Ana taşıyıcılar, geniş açıklıklar

Yapı çelikleri TS EN 10025 serisine göre tanımlanır; kalınlık arttıkça akma dayanımı azalır. Sıcak haddelenmiş profiller (IPE, HEA, HEB, UPN), kutu ve boru profiller ile levhalardan kaynaklı kesitler kullanılır.

Bağlantı Elemanları ve Koruma

• Cıvatalar: 8.8 ve 10.9 dayanım sınıfları yaygındır; öngermeli birleşimlerde yüksek mukavemetli cıvata takımları ve kontrollü sıkma uygulanır.
• Kaynak sarf malzemeleri: Ana malzemeye uygun elektrot ve teller; kaynakçı ve kaynak yöntemi nitelikleri belgelenir.
• Korozyon koruması: Kumlama sonrası astar, ara kat ve son kat boya sistemi veya sıcak daldırma galvaniz; sistem ortamın korozyon sınıfına (ISO 12944, C1–CX) göre seçilir.
• Yangın koruması: Şişen (intumesan) boyalar, püskürtme sıvalar veya levha kaplamalar.

Karşılaştırma Tabloları

Sistem	Açıklık	Montaj hızı	Ağırlık	Not
Portal çerçeve	Orta (≈ 20–40 m)	Yüksek	Orta	Endüstriyel yapıların standardı
Kafes makas	Geniş	Orta	Düşük	Daha çok düğüm noktası işçiliği
Uzay kafes	Çok geniş	Orta	Düşük	Serbest geometri, çok parça
Çok katlı çerçeve	—	Yüksek	Orta	Kompozit döşemeyle

Kriter	Çelik yapı	Betonarme yapı
Açıklık geçme	Geniş açıklıklarda avantajlı	Orta açıklıklarda ekonomik
Sahada süre	Kısa (atölye ön imalatı)	Daha uzun (kat döngüsü, kür)
Yangın koruması	Ek koruma gerekir	Malzemenin kendisi dayanıklı
Korozyon	Boya veya galvaniz gerekir	Paspayı ile korunur
Değişiklik esnekliği	Sonradan güçlendirme ve ek kolay	Sınırlı

Uygulama Adımları

1. Atölye çizimiEleman ve birleşim çizimleri, onay
2. TedarikSertifikalı profil ve levha temini
3. Atölye imalatıKesim, delme, kaynak, birleşim levhaları
4. Yüzey korumaKumlama, astar ve boya
5. SevkiyatMontaj sırasına göre paketleme
6. Ankraj kontrolüBulon konumu ve kot ölçümü
7. MontajVinç planı, geçici stabilite, cıvata sıkma
8. Son işlemlerGrout, rötuş boya, yangın kaplaması

1. Statik projeden atölye çizimleri hazırlanır ve onaylanır.
2. Malzemeler kalite sertifikalarıyla temin edilir; eleman işaretleme ve izlenebilirlik sağlanır.
3. Atölyede kesim, delme ve kaynak yapılır; kaynaklar muayene edilir.
4. Yüzey hazırlığı ve boya sistemi uygulanır; kalınlık ölçülür.
5. Elemanlar montaj sırasına göre sevk edilir.
6. Montaj öncesinde ankraj bulonlarının konumu ve kotu ölçülür.
7. Montaj, vinç planına ve geçici stabilite düzenine göre yapılır; cıvatalar projedeki yönteme göre sıkılır.
8. Kolon ayaklarına grout dökülür, hasarlı boya rötuşlanır, yangın koruması uygulanır.

Kontrol Noktaları ve Test Planı

Aşama	Kontrol	Kayıt
Malzeme girişi	Sertifika, sınıf, ölçü ve izlenebilirlik	Malzeme kabul tutanağı
Kaynak	Gözle muayene ve projede öngörülen tahribatsız muayeneler	Kaynak muayene raporu
Boya	Yüzey hazırlık derecesi, kuru film kalınlığı	Boya ölçüm raporu
Ankraj bulonları	Konum, kot ve çıkıntı boyu	Ölçüm tutanağı
Montaj	Aks, kot, şakül, birleşim tamlığı	Montaj kontrol formu
Cıvatalar	Sıkma yöntemi ve tork kontrolü	Tork kayıtları

Kontrollerin bütünü bir test ve muayene planı ile tanımlanmalıdır.

Metraj ve Ölçüm Kuralları

• Çelik ağırlığı: Atölye çizimlerinden profil boyu × birim ağırlık veya tartım esasıyla kg/ton olarak hesaplanır; hangi yöntemin kullanılacağı sözleşmede belirtilmelidir.
• Birleşim elemanları: Levhalar, cıvatalar ve kaynak payının ağırlığa dahil olup olmadığı netleştirilir.
• Boya ve yangın koruması: Yüzey alanı (m²) veya ağırlık üzerinden ayrı kalem olarak.
• Montaj: Ağırlık üzerinden; vinç ve iskele giderlerinin birim fiyata dahil olup olmadığı belirtilir.
• Fire: Kesim firesinin hesaba katılıp katılmayacağı sözleşmede tanımlanır.

Birim Fiyat Analizi ve Fiyat Mertebeleri

Birim Fiyat Aralıkları (USD, KDV Hariç)

Aralıklar, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın Eylül 2026 inşaat birim fiyat listesindeki (yayım: 3 Eylül 2026) değerlerin, yayım tarihinden bir ay önceki TCMB döviz satış kuruyla (3 Ağustos 2026: 1 USD = 47,5352 TL) dolara çevrilmesi ve %20–%50 eklenmesiyle hesaplanmıştır. Bakanlık birim fiyatlarına KDV ile yüklenici genel gideri ve kârı dahil değildir.

Poz	Kalem	Bakanlık (Eylül 2026)	USD karşılığı	Piyasa aralığı (+%20–50)
15.165.1002	Profil demirlerinden çatı makası yapılması ve yerine konulması	109.036,83 TL/ton	≈ 2.294 USD/ton	2.750–3.440 USD/ton + KDV
15.320.1010	60 mm taş yünlü, iki yüzü galvanizli sac çatı paneli ile çatı örtüsü	2.180,83 TL/m²	≈ 46 USD/m²	55–69 USD/m² + KDV

Büyük ölçekli endüstriyel çelik yapılarda ton fiyatı; tekrar eden eleman sayısı, profil/levha oranı ve birleşim yoğunluğuna göre bu aralığın altında veya üstünde oluşabilir.

Fiyatlar bilgi amaçlı, yaklaşık aralıklardır ve piyasa şartlarına göre değişebilir. Gerçek fiyatı; genel giderler, konaklama ve ulaşım masrafları, teknik personel giderleri ve kâr beklentisi, teknik kadro gereksinimi, ödeme şartları ve vade, işin niteliği, fiyat farkı uygulanıp uygulanmayacağı, atölye ile şantiye arasındaki nakliye mesafesi, alım miktarı, boya ve yangın koruma sistemi ile çelik fiyatlarındaki dalgalanmalar etkileyebilir. Keşif ve teklif hazırlarken güncel tedarikçi ve taşeron teklifleri esas alınmalıdır.

İşçilik Verimlilikleri

İmalat	Tipik verimlilik	Not
Atölye imalatı (kesim, delme, kaynak)	15–30 adam-saat/ton	Birleşim yoğunluğu ve otomasyon düzeyine bağlı
Saha montajı (cıvatalı)	8–15 adam-saat/ton	Vinç kapasitesi ve eleman boyutuna bağlı
Çatı paneli montajı	0,15–0,30 adam-saat/m²	Çatı eğimi ve detay yoğunluğuna bağlı
Atölyede boya (kumlama hariç, üç kat)	0,10–0,25 adam-saat/m²	Püskürtme ekipmanına bağlı

İşçilik verimliliği; imalat şartlarına (eleman tekrar sayısı, birleşim tipi, kaynak oranı), çalışma ortamına (atölye donanımı, sahada vinç ve erişim, rüzgâr ve hava koşulları, yükseklik ve iş güvenliği önlemleri), malzemenin zamanında ve eksiksiz bulunmasına, ekibin deneyimine ve iş organizasyonuna göre önemli ölçüde değişir. Değerler planlama için yol gösterici aralıklardır.

Yaygın Marka Listesi

Aşağıdaki liste, Türkiye'de yaygın olarak kullanılan ürün ve markaları bilgilendirme amacıyla, alfabetik ve tavsiye niteliği taşımadan verir. Projede kullanılacak ürünler onaylı marka listesi ile belirlenir.

• Yapı çeliği, levha ve profil: Borusan, Erdemir, İsdemir, Kardemir, Tosyalı
• Endüstriyel boya ve yangın koruma: Hempel, Jotun, Sika
• Çatı ve cephe panelleri: Assan Panel, Kingspan, Teknopanel

Teknik Şartname

• Uyulacak yönetmelik ve standartlar; uygulama sınıfı (TS EN 1090)
• Çelik sınıfları, profil ve levha toleransları, malzeme sertifikaları
• Kaynak yöntemleri, kaynakçı nitelikleri ve muayene kapsamı
• Cıvata sınıfları ve sıkma yöntemi
• Yüzey hazırlığı, boya sistemi, kat kalınlıkları; yangın koruma sistemi
• Montaj yöntemi, geçici stabilite ve toleranslar
• Metraj ve ödeme esasları

Sık Yapılan Hatalar

• Ankraj bulonlarını betonda yanlış konumda bırakmak
• Montaj sırasında geçici çaprazları ihmal etmek
• Sahada izinsiz kaynak veya kesim yapmak; boyayı onarmadan bırakmak
• Atölye çizimleri onaylanmadan imalata başlamak
• Ek yükleri (tesisat, güneş paneli, asma tavan) tasarımda öngörmemek
• Cıvata sıkma kayıtlarını tutmamak

Sık Sorulan Sorular

Çelik Yapı mı, Betonarme mi Daha Ekonomik?

Açıklık, yükseklik, süre ve kullanım ihtiyacına bağlıdır. Geniş açıklıklı ve hızlı tamamlanması gereken yapılarda çelik, çok katlı ve orta açıklıklı yapılarda betonarme çoğunlukla öne çıkar.

S275 ile S355 Arasındaki Fark Nedir?

S355 çeliğin akma dayanımı daha yüksektir; aynı yük için daha hafif kesitler kullanılabilir. Seçim statik projede yapılır.

Çelik Yapı Yangına Karşı Nasıl Korunur?

Yangın dayanım gereksinimine göre şişen boyalar, püskürtme sıvalar veya levha kaplamalarla. Koruma sistemi ve kalınlığı, yangın yönetmeliği ve proje gereksinimine göre belirlenir.

Çelik İmalat Nasıl Ölçülür ve Ödenir?

Genellikle ağırlık (kg veya ton) üzerinden. Ağırlığın çizimden mi tartımdan mı hesaplanacağı, birleşim elemanları, boya ve montajın dahil olup olmadığı sözleşmede açıkça tanımlanmalıdır.

İlgili Yazılar ve Hizmetler

• Hangar yapılarında tasarım ve yapım
• Soğuk hava deposu inşaatında kritik detaylar
• Shop drawing ve as-built proje
• Malzeme onay süreci

STDA İnşaat, hangar ve endüstriyel yapı projelerinde çelik imalatın planlama, kalite kontrol ve maliyet yönetimini üstlenir. Ayrıntılar için proje yönetimi ve hizmetlerimiz sayfalarına göz atabilirsiniz.