Doğal Gaz Tesisatı ve Kazan Daireleri

Doğal gaz tesisatı ve kazan dairesi, binanın ısıtma ve sıcak su ihtiyacını karşılayan, aynı zamanda yangın ve patlama riski taşıyan bir sistemdir. Bu nedenle diğer mekanik işlerden farklı olarak yalnız teknik değil, aynı zamanda yasal bir çerçevede yürür: gaz dağıtım şirketinin onayı, yetkili firma ve belgeli personel, proje onayı, basınç testi ve gaz açma süreci zorunlu adımlardır. Bu rehberde doğal gaz tesisatı ve kazan daireleri işinin kapsamını, uygulama adımlarını, kontrol noktalarını ve maliyet etkenlerini özetliyoruz. Genel mekanik koordinasyon için mekanik ve elektrik tesisat koordinasyonu rehberimize, test ve devreye alma için test ve devreye alma süreci yazımıza bakabilirsiniz.

Ölçü birimleri

Boru ve hat metre · Armatür, vana ve cihaz adet · Kazan ve brülör adet veya kW · Baca metre

Temel dayanaklar

Doğal gaz iç tesisat mevzuatı ve gaz dağıtım şirketi teknik şartnamesi · Onaylı iç tesisat projesi · Kazan dairesi ve baca ile ilgili yönetmelik ve standartlar · Üretici talimatları

Kritik kontrol

Proje onayı, yetkili firma ve belgeli personel, boru ve bağlantı kalitesi, basınç ve sızdırmazlık testi, havalandırma ve baca, gaz kesme ve algılama donanımı

Ana maliyet kalemleri

Boru ve armatürler, sayaç ve regülatör, kazan ve brülör, baca, güvenlik donanımı, işçilik, test ve belgelendirme

Tanım ve Kapsam

Doğal gaz tesisatı, gaz dağıtım şebekesinden bina girişindeki servis kutusuna ve sayaca gelen gazın, kullanım noktalarına (kombi, kazan, ocak, sanayi cihazı) güvenle ulaştırılmasını sağlayan iç tesisattır. Kazan dairesi ise merkezî ısıtma ve sıcak su üretiminin yapıldığı, kazanların, brülörlerin, pompaların, genleşme tanklarının, kolektörlerin ve kontrol panolarının bulunduğu özel mahaldir. Rehber; konut, ofis, otel ve endüstriyel tesislerde bu iki işin birlikte ele alınmasını kapsar.

Işıtma ve soğutma sistemleri için ısıtma, soğutma ve havalandırma, sıhhi tesisat için sıhhi tesisat rehberlerine bakınız. Yangın söndürme yönünden yangın algılama ve söndürme rehberi tamamlayıcıdır.

Projelendirme Esasları

• Doğal gaz iç tesisat projesi, yetkili mühendis tarafından hazırlanır ve gaz dağıtım şirketi tarafından onaylanır; onaysız proje ile uygulama yapılmaz.
• Cihaz güçleri, boru çapları ve basınç kayıpları hesaplanır; sayaç, regülatör ve kesme vanalarının yerleri belirlenir.
• Kazan dairesi yeri; yangın, havalandırma, tahliye ve bakım erişimi bakımından mimari ve yangın projesiyle birlikte belirlenir.
• Yanma havası girişi, mahal havalandırması ve baca çıkışı tasarım aşamasında netleştirilir; bu detaylar sonradan düzeltilmesi en zor olanlardır.
• Merkezî sistemlerde kazan, brülör, pompa, kontrol ve otomasyon birlikte tasarlanır; bkz. mekanik ve elektrik tesisat koordinasyonu.

Proje Detayları

• Gaz giriş ve servis kutusu detayı, sayaç odası veya nişi ve havalandırması
• Boru hat güzergâhı, geçiş sleeve'leri, destek ve kelepçe aralıkları, yangın bölmesi geçişleri
• Kazan dairesi yerleşim planı, kesitler ve bakım boşlukları
• Baca kesiti, yüksekliği, malzemesi ve çıkış detayı
• Gaz kesme ve algılama sistemi, acil durdurma düğmesi ve havalandırma fan bağlantıları
• Genleşme tankı, emniyet vanası, hidrofor ve kolektör bağlantı detayları

Sistemler

• Bireysel sistemler: Dairelerde kombi ve ocak için ayrı sayaç ve iç tesisat.
• Merkezî sistemler: Bir veya birkaç kazan, brülör ve dağıtım hatlarıyla bina geneline hizmet veren sistem.
• Kaskad kazan sistemleri: Yük değişimine göre birden fazla yoğuşmalı kazanın sırayla devreye girdiği esnek sistem.
• Endüstriyel gaz hatları: Proses kazanı, fırın ve brülör beslemesi için özel basınç ve emniyet gereksinimleri taşıyan hatlar.

Malzeme Çeşitleri ve Sınıfları

Malzeme	Kullanım	Dikkat edilecek nokta
Çelik boru (dikişli/dikişsiz)	Kazan dairesi ve bina içi hatlar	Kaynak kalitesi, korozyon koruması ve boya
Yeraltı polietilen boru	Bina dışı gömülü hatlar	Gaz şirketi şartnamesine uygunluk, gömme derinliği ve uyarı bandı
Bakır boru	Bazı iç tesisat hatları	Yönetmelik ve gaz şirketi izin verdiği durumlarda; bağlantı yöntemi
Sayaç ve regülatör	Gaz ölçümü ve basınç düşürme	Gaz şirketi onaylı model; sızdırmazlık
Kazan ve brülör	Isı üretimi	Güç, verim, yoğuşmalı veya klasik tip
Baca sistemi	Yanma gazı tahliyesi	Çelik, çift cidarlı veya kompozit; kesit ve yükseklik hesabı
Gaz alarm ve kesme vanası	Güvenlik	Algılama noktaları, vana tipi ve kontrol paneli bağlantısı

Karşılaştırma Tabloları

Konu	Bireysel kombi	Merkezî kazan dairesi
Yatırım	Daire başına cihaz ve iç tesisat	Tek merkezde kazan, pompa ve bacalar
İşletme	Kullanıcı sorumluluğunda	Teknik personel ve bakım sözleşmesi gerektirir
Esneklik	Her daire kendi konforunu belirler	Merkezden ayar ve ölçüm sistemi gerekir
Risk	Dağınık; bacalar ve havalandırma sorunları	Yoğunlaşmış; kazan dairesi güvenliği kritik

Kazan türü	Özellik
Yoğuşmalı kazan	Yüksek verim; düşük sıcaklıklı sistemlerde daha avantajlı; yoğuşma suyu tahliyesi ve özel baca ister
Klasik (standart) kazan	Yüksek sıcaklıklı sistemlere uygun; daha düşük verim

Uygulama Adımları

1. ProjeOnay ve hazırlık
2. BoruHat ve destekler
3. Kazan dairesiCihaz yerleşimi
4. BacaMontaj ve çıkış
5. GüvenlikAlgılama ve kesme
6. TestBasınç ve sızdırmazlık
7. Gaz açmaŞirket onayı
8. DevirEğitim ve belge

1. Gaz şirketinden onaylı proje ve yetkili uygulama firması hazır olur; malzeme onayları alınır; kazan dairesi inşaat işleri (zemin, havalandırma açıklıkları, baca şaftı) tamamlanır.
2. Boru hatları projeye göre döşenir; kaynak ve bağlantılar yetkili kaynakçıyla yapılır; destekler, sleeve'ler ve yangın geçiş detayları uygulanır; hatlar boyanır veya korunur.
3. Kazan, brülör, pompa, genleşme tankı ve kolektörler yerlerine konur; hidrolik bağlantılar ve elektrik/kumanda bağlantıları yapılır.
4. Baca montajı yapılır; kesit, eğim, yalıtım ve çıkış yüksekliği projeye uygunluk bakımından kontrol edilir.
5. Gaz kaçağı algılama, otomatik kesme vanası, acil durdurma ve havalandırma fanı birbiriyle bağlantılı olarak kurulur ve denenir.
6. Gaz hattına basınç ve sızdırmazlık testi uygulanır; hidrolik devre basınç denemesi ayrıca yapılır.
7. Gaz şirketi veya yetkili kurum kontrolünden sonra gaz açılır; brülör ve kazan ilk çalıştırma, yanma ayarı ve emniyet testleriyle devreye alınır.
8. İşletme kılavuzu, bakım programı, as-built çizimler ve belgeler teslim edilir; işletme personeline eğitim verilir.

Basınç ve devreye alma kayıtları için sprinkler sistemi devreye alma testleri yazısındaki kayıt ve devir mantığı bu işte de uygulanabilir.

Kontrol Noktaları ve Test Planı

• Proje onayı ve yetkili firma/personel belgeleri geçerli mi?
• Malzemeler onaylı ve belgeli mi; boru, vana ve armatürlerin sınıfı projeye uygun mu?
• Kaynak ve bağlantılar kayıtlı ve muayeneli mi?
• Gaz hattı basınç ve sızdırmazlık testi şartnameye göre, kayıtlı olarak yapıldı mı?
• Kazan dairesinde yanma havası girişi ve havalandırma yeterli ve kapalı değil mi?
• Baca kesiti, eğimi, yalıtımı ve çıkışı projeye uygun mu; tıkanıklık yok mu?
• Gaz algılama, kesme vanası, acil durdurma ve fan kumandası çalışıyor mu?
• Kazan ilk çalıştırma ve yanma ayarı yetkili servis tarafından yapıldı mı?
• Elektrik topraklaması ve patlayıcı ortam önlemleri tamam mı?
• Uygunsuzluklar kayıtlı mı; giderilip yeniden test edildi mi? Bkz. uygunsuzluk yönetimi (NCR).

Metraj ve Ölçüm Kuralları

• Boru hatları: Çap ve malzeme türüne göre metre olarak; bağlantı parçaları, kelepçe ve destekler ayrı kalem veya birim fiyata dahil tanımlanır.
• Armatürler: Vana, regülatör, sayaç ve filtre adet olarak.
• Kazan ve brülör: Adet veya kapasite (kW) olarak; pompa, genleşme tankı ve kolektör ayrı kalemlerdir.
• Baca: Çap ve malzemeye göre metre; çıkış başlığı adet olarak.
• Güvenlik donanımı: Gaz dedektörü, kesme vanası ve acil durdurma adet olarak.
• Test ve belgelendirme: Ayrı kalem veya birim fiyata dahil olarak tanımlanır.

Genel ölçüm esasları için metraj nasıl yapılır? yazımıza bakabilirsiniz.

Birim Fiyat Analizi ve Fiyat Mertebeleri

Birim Fiyat Aralıkları (USD, KDV Hariç)

Doğal gaz tesisatı ve kazan dairesi işleri, Bakanlık yapı birim fiyatlarında mekanik tesisat ve ısıtma sistemleri altında yer alır; ancak kazan kapasitesi, boru çapı, malzeme, baca türü ve gaz şirketi gereksinimleri fiyatı çok değiştirir. Bu rehberde kullanılan yönteme göre (Eylül 2026 listesi, yayımdan bir ay önceki TCMB döviz satış kuru, %20–%50) değerleri doğrulanamadığından fiyat tablosu verilmemiştir; liste doğrulandığında tablo eklenecektir. Keşif aşamasında birden fazla yetkili firmadan teklif alınmalıdır.

Maliyeti en çok etkileyen kararlar; kazan türü ve kapasitesi, yoğuşmalı veya klasik tercihi, baca sistemi, boru hat uzunluğu, güvenlik donanımı kapsamı, otomasyon düzeyi ve gaz şirketi bağlantı gereksinimleridir.

Fiyatlar piyasa şartlarına göre değişebilir. Gerçek fiyatı; genel giderler, konaklama ve ulaşım masrafları, teknik personel giderleri ve kâr beklentisi, teknik kadro gereksinimi, ödeme şartları ve vade, işin niteliği, fiyat farkı uygulanıp uygulanmayacağı, ürün belgeleri, menşei ve markası, çalışma yüksekliği ve erişim, mahal sayısı ve dağınıklığı, alım miktarı ile hammadde ve nakliye fiyatlarındaki dalgalanmalar etkileyebilir. Keşif ve teklif hazırlarken güncel tedarikçi ve uygulayıcı teklifleri esas alınmalıdır.

İşçilik Verimlilikleri

İmalat	Tipik verimlilik	Not
Çelik gaz hattı (kaynaklı, küçük çap)	0,5–1,2 adam-saat/m	Çap, güzergâh zorluğu ve kaynak kalitesine bağlı
Kazan ve brülör yerleştirme ve bağlantı	16–60 adam-saat/adet	Kapasite, hidrolik ve elektrik bağlantılarına bağlı
Baca montajı	0,6–1,5 adam-saat/m	Çap, yükseklik ve erişime bağlı

İşçilik verimliliği; imalat şartlarına (çap, güzergâh, mahal büyüklüğü, yöntem), çalışma ortamına (yükseklik, dar mahal, diğer ekiplerle çakışma), malzemenin zamanında ve eksiksiz sahada bulunmasına, ekibin deneyimine ve iş organizasyonuna göre önemli ölçüde değişir. Değerler planlama için yol gösterici aralıklardır.

Yaygın Marka Listesi

Aşağıdaki liste, Türkiye'de yaygın olarak kullanılan ürün ve markaları bilgilendirme amacıyla, alfabetik ve tavsiye niteliği taşımadan verir. Projede kullanılacak ürünler onay belgeleriyle birlikte onaylı marka listesi ile belirlenir.

• Kazan ve ısıtma cihazları: Baymak, Bosch, Buderus, Vaillant, Viessmann
• Brülör: Baltur, Riello

Teknik Şartname

Doğal gaz tesisatı ve kazan dairesi işleri yalnızca yetkili firma ve belgeli personel tarafından yapılır. Gaz hatları gaz şirketinin onayladığı projeye ve ilgili yönetmeliklere uygun, basınç ve sızdırmazlık testiyle kanıtlanmış olmalıdır. Kazan dairesinde yanma havası, havalandırma, baca, gaz algılama ve acil kesme sistemleri eksiksiz ve birbiriyle bağlantılı çalışmalıdır. Gaz yalnızca yetkili kurumun onayından sonra açılır; sonradan yapılan değişiklikler yeniden onaya tabidir.

Sık Yapılan Hatalar

• Onaylı proje olmadan veya yetkisiz kişiyle uygulama yapmak
• Kazan dairesinde yanma havası ve havalandırmayı yetersiz bırakmak
• Baca kesitini veya çıkış yüksekliğini projeye uymadan değiştirmek
• Gaz algılama ve otomatik kesme sistemini devreye almadan teslim etmek
• Basınç ve sızdırmazlık testini kayıtsız veya eksik yapmak
• Boru geçişlerinde yangın bölmesi detaylarını uygulamamak
• İşletme personeline eğitim ve bakım programı vermeden devretmek

Sık Sorulan Sorular

Doğal Gaz Tesisatını Herkes Yapabilir mi?

Hayır. Doğal gaz iç tesisatı, yetkili firma ve belgeli personel tarafından, gaz şirketi tarafından onaylanmış projeye göre yapılır. Gaz da ancak yetkili kurumun kontrolünden sonra açılır.

Kazan Dairesi İçin En Önemli Güvenlik Önlemi Nedir?

Yeterli havalandırma ve yanma havası, doğru çalışan gaz algılama ve otomatik kesme sistemi, acil durdurma düğmesi ve projeye uygun baca en temel önlemlerdir; hepsi birlikte çalışacak biçimde denenmelidir.

Yoğuşmalı Kazan Her Binada Uygun Mudur?

Yoğuşmalı kazan, düşük dönüş suyu sıcaklığı sağlayan sistemlerde (ör. yerden ısıtma, büyük yüzeyli radyatörler) yüksek verimle çalışır. Yüksek sıcaklıklı eski sistemlerde kazancı azalabilir; yoğuşma suyu tahliyesi ve özel baca ihtiyacı da hesaba katılmalıdır.

Gaz Hattı Testi Ne Zaman Yapılır?

Boru hattı tamamlandıktan, kapatılmadan önce ve gaz verilmeden önce, şartnamede belirtilen basınç ve sürede basınç ve sızdırmazlık testi yapılır; sonuç kayıt altına alınır.

İlgili Yazılar ve Hizmetler

• Test ve devreye alma süreci
• Sprinkler sistemi devreye alma testleri
• Isıtma, soğutma ve havalandırma
• Sıhhi tesisat
• Mekanik ve elektrik tesisat koordinasyonu

STDA İnşaat, konut, otel, ticari ve endüstriyel projelerde mekanik tesisat ve kazan dairesi işlerinin koordinasyonunu, test ve devreye alma süreçlerini yürütür. Ayrıntılar için proje yönetimi ve hizmetlerimiz sayfalarına göz atabilirsiniz.