Sıhhi Tesisat

Sıhhi tesisat, bir binanın temiz su ihtiyacını karşılayan, kullanılmış suyu ve yağmur suyunu güvenle uzaklaştıran sistemlerin bütünüdür. Kullanıcılar tesisatı çoğu zaman yalnızca bir arıza veya su kaçağı olduğunda fark eder; ancak sızıntı, koku, düşük basınç ya da gürültü gibi sorunların büyük bölümü proje ve uygulama aşamasındaki kararlardan kaynaklanır. Duvar ve döşeme içinde kalan tesisatı sonradan düzeltmek ise hem pahalı hem de yıpratıcıdır. Bu rehberde sıhhi tesisatın sistemlerini, malzemelerini ve uygulama esaslarını özetliyoruz.

Ölçü birimleri

Boru m · Vitrifiye ve armatür adet · Vana, sayaç, kollektör adet · Ekipman adet

Temel dayanaklar

Onaylı mekanik proje · TS EN 806 · TS EN 12056 · Üretici montaj talimatları

Kritik kontrol

Basınç testi, atık su eğimleri, havalandırma, sızdırmaz geçişler, kapatma öncesi kontrol

Ana maliyet kalemleri

Borular ve ek parçalar, vitrifiye ve armatürler, hidrofor ve depolar, sıcak su üretimi

Tanım ve Kapsam

Sıhhi tesisat imalatı; şebeke bağlantısından itibaren temiz su (soğuk ve sıcak kullanım suyu) dağıtımını, su depoları ve hidrofor sistemlerini, sıcak su üretimini, pis su ve atık su tesisatını, yağmur suyu drenajını, vitrifiye ve armatür montajını kapsar. Bina dışı şebeke bağlantıları (kanalizasyon, içme suyu) altyapı işleri kapsamındadır; bkz. altyapı ve yol inşaatı. Isıtma, soğutma ve havalandırma ayrı imalat kalemleridir.

Projelendirme Esasları

• Kullanım ihtiyacı: Kullanıcı sayısı, yapı türü ve armatür sayısına göre su ihtiyacı ve eş zamanlı kullanım hesaplanır; boru çapları buna göre seçilir.
• Basınç: Şebeke basıncı ve bina yüksekliği değerlendirilir; yetersiz basınçta hidrofor, yüksek binalarda basınç bölgeleri ve basınç düşürücüler kullanılır.
• Su deposu: Kesintilere karşı depolama hacmi ve gerekiyorsa yangın suyu deposuyla ilişkisi tasarlanır.
• Sıcak su: Merkezi veya bireysel sıcak su üretimi, dolaşım (sirkülasyon) hattı ve lejyonella riskine karşı sıcaklık yönetimi belirlenir.
• Atık su: Borular yeterli eğimle, havalandırma hatlarıyla ve kolay temizlenebilecek şekilde tasarlanır; bina içi drenaj esasları TS EN 12056 serisinde, bina içi içme suyu tesisatı esasları TS EN 806 serisinde ele alınır.
• Disiplinler arası arayüzler: Şaftlar, döşeme geçişleri, asma tavan yükseklikleri ve ıslak hacim yerleşimi mimari ve statik projeyle koordine edilir; bkz. mekanik ve elektrik tesisat koordinasyonu.

Proje Detayları

• Kolon şaftları: Temiz su, sıcak su, dolaşım ve pis su kolonları; her katta kontrol ve bakım kapağı.
• Islak hacim dağıtımı: Kollektörlü (dağıtıcılı) veya hat üzerinden dağıtım; her daire veya birim için kesme vanası ve sayaç.
• Döşeme geçişleri: Kılıf borular, sızdırmazlık ve yangın kompartımanı geçişlerinde yangın durdurucular; bkz. pasif yangın korunumu.
• Atık su bağlantıları: Sifonlar, temizleme kapakları ve havalandırma bağlantıları.
• Yağmur suyu: Çatı süzgeçleri, yağmur iniş boruları ve taşkın önlemleri.
• Ses ve titreşim: Atık su borularında ses yalıtımı ve titreşim kesici kelepçeler; bkz. ses yalıtımı.

Sistemler

• Şebeke basınçlı sistem: Yeterli şebeke basıncı olan az katlı yapılarda doğrudan besleme.
• Depolu ve hidroforlu sistem: Su deposu ve frekans kontrollü pompalarla sabit basınç; çok katlı ve büyük yapılarda yaygın.
• Basınç bölgeli sistem: Yüksek binalarda katların gruplara ayrılması ve her bölgenin ayrı beslenmesi.
• Merkezi sıcak su: Boyler, ısı pompası veya kazan destekli üretim ve dolaşım hattı.
• Yerçekimli atık su sistemi: En yaygın sistem; eğimli borularla toplama.
• Pompalı atık su sistemi: Kanalizasyon kotunun altında kalan bodrumlarda toplama çukuru ve dalgıç pompa.
• Gri su ve yağmur suyu geri kazanımı: Sürdürülebilir yapılarda sulama ve rezervuar kullanımı için.

Malzeme Çeşitleri ve Sınıfları

• Temiz su boruları: PP-R (polipropilen), cam elyaf veya alüminyum katkılı kompozit PP-R, çok katmanlı kompozit borular, PE-X ve paslanmaz çelik.
• Atık su boruları: PVC, ses yalıtımlı PP borular, HDPE ve dökme demir.
• Yağmur suyu boruları: PVC, HDPE veya galvanizli çelik.
• Vitrifiye: Klozet, lavabo, pisuvar; asma veya yere oturan modeller, gömme rezervuarlar.
• Armatürler: Tek kumandalı bataryalar, fotoselli armatürler ve su tasarruflu ürünler.
• Ekipman: Hidrofor pompaları, basınç düşürücüler, genleşme tankları, boylerler ve su arıtma cihazları.

Temiz su ile temas eden malzemelerin içme suyuna uygunluğu ürün belgeleriyle doğrulanmalıdır.

Karşılaştırma Tabloları

Temiz su boru malzemeleri

Malzeme	Birleştirme	Sıcak suya uygunluk	Uygulama hızı	Not
PP-R	Isıl kaynak	Uygun (kompozit tipler daha az genleşir)	Yüksek	En yaygın, ekonomik
Çok katmanlı kompozit	Pres veya sıkıştırmalı fitting	Uygun	Yüksek	Esnek, az genleşir
PE-X	Pres fitting	Uygun	Yüksek	Kollektörlü sistemlerde yaygın
Paslanmaz çelik	Pres veya kaynak	Uygun	Orta	Hijyen ve dayanım gerektiren yapılarda

Atık su boru malzemeleri

Malzeme	Ses performansı	Maliyet	Tipik kullanım
PVC	Düşük	Düşük	Konut, genel kullanım
Ses yalıtımlı PP	Yüksek	Orta	Otel, hastane, nitelikli konut
HDPE	Orta	Orta	Kaynaklı birleşim gereken hatlar
Dökme demir	Yüksek	Yüksek	Yüksek yapılar, yangın ve ses gereksinimi

Uygulama Adımları

1. ProjeOnaylı mekanik proje ve detaylar
2. KoordinasyonŞaft, geçiş ve tavan kotları
3. Kaba tesisatKolonlar ve ana hatlar
4. DağıtımIslak hacim tesisatı
5. TestBasınç ve sızdırmazlık
6. KapatmaKontrol sonrası kaplama
7. İnce tesisatVitrifiye ve armatür
8. Devreye almaDezenfeksiyon, ayar, teslim

1. Onaylı proje ve shop drawing çizimleri hazırlanır; şaft ve geçiş yerleri betonarme ile koordine edilir.
2. Döşeme ve perde geçişleri için kılıf borular döküm öncesinde yerleştirilir.
3. Kolonlar ve ana hatlar askı ve kelepçelerle monte edilir; eğimler kontrol edilir.
4. Islak hacimlerde dağıtım tesisatı ve atık su bağlantıları yapılır.
5. Temiz su tesisatına basınç testi, atık su tesisatına sızdırmazlık testi uygulanır ve tutanakla kaydedilir.
6. Kontroller tamamlandıktan sonra duvar ve döşemeler kapatılır; tesisat güzergâhları fotoğraflanır.
7. İnce işler sonrasında vitrifiye ve armatürler monte edilir.
8. Tesisat yıkanır ve gerektiğinde dezenfekte edilir; hidrofor, sıcak su ve dolaşım sistemleri ayarlanır, test ve devreye alma sürecinin parçası olarak teslim edilir.

Kontrol Noktaları ve Test Planı

Aşama	Kontrol	Kayıt
Malzeme	Boru ve fitting belgeleri, içme suyuna uygunluk, onaylı numune	Malzeme onay formu
Kaba tesisat	Güzergâh, çap, askı aralıkları, eğim, kılıf ve geçişler	Kontrol formu
Temiz su	Basınç testi (proje ve şartnamedeki basınç ve sürede)	Basınç testi tutanağı
Atık su	Sızdırmazlık ve akış testi, havalandırma bağlantıları	Test tutanağı
Kapatma öncesi	Tesisatın fotoğraflanması ve onay	Kapatma izni
Devreye alma	Yıkama, dezenfeksiyon, pompa ve basınç ayarları, sıcak su sıcaklıkları	Devreye alma raporu

Testler test ve muayene planına bekleme noktası olarak işlenir; saptanan eksikler uygunsuzluk raporu ile takip edilir.

Metraj ve Ölçüm Kuralları

• Borular: Çap ve malzeme türüne göre metre olarak, eksen üzerinden; fittinglerin ve montaj malzemesinin birim fiyata dahil olup olmadığı kalem tanımında belirtilir.
• Vitrifiye ve armatürler: Adet olarak; model, ölçü ve aksesuarlar tanımlanır.
• Vana, sayaç, kollektör ve süzgeçler: Adet olarak, çap ve tipine göre.
• Ekipman: Hidrofor, depo, boyler ve pompalar adet veya takım olarak; kapasiteleri yazılır.
• Yalıtım: Boru yalıtımı çap ve kalınlığa göre metre olarak.

Genel ölçüm esasları için metraj nasıl yapılır? yazımıza bakabilirsiniz.

Birim Fiyat Analizi ve Fiyat Mertebeleri

Birim Fiyat Aralıkları (USD, KDV Hariç)

Sıhhi tesisat kalemleri Bakanlık mekanik tesisat birim fiyatlarında poz bazında yer alır. Bu rehberde kullanılan yönteme göre (Eylül 2026 listesi, yayımdan bir ay önceki TCMB döviz satış kuru, %20–%50) değerleri doğrulanamadığından fiyat tablosu verilmemiştir; liste doğrulandığında tablo eklenecektir. Keşifte boru, vitrifiye ve armatür kalemleri için güncel tedarikçi teklifleri, işçilik için uygulayıcı teklifleri esas alınmalıdır.

Sıhhi tesisat maliyetini en çok etkileyen kararlar; boru malzemesi (PP-R, kompozit, paslanmaz), vitrifiye ve armatür kalite seviyesi, merkezi ya da bireysel sıcak su üretimi, hidrofor ve depo kapasitesi ile ses yalıtımlı atık su sistemi tercihidir.

Fiyatlar piyasa şartlarına göre değişebilir. Gerçek fiyatı; genel giderler, konaklama ve ulaşım masrafları, teknik personel giderleri ve kâr beklentisi, teknik kadro gereksinimi, ödeme şartları ve vade, işin niteliği, fiyat farkı uygulanıp uygulanmayacağı, ürün menşei ve markası, ıslak hacim sayısı ve tekrar oranı, kat yüksekliği ve şaft erişimi, nakliye mesafesi, alım miktarı ile döviz ve emtia (bakır, polimer, paslanmaz çelik) fiyatlarındaki dalgalanmalar etkileyebilir. Keşif ve teklif hazırlarken güncel tedarikçi ve uygulayıcı teklifleri esas alınmalıdır.

İşçilik Verimlilikleri

İmalat	Tipik verimlilik	Not
PP-R temiz su borusu (Ø20–Ø32), askı ve kaynak dahil	0,2–0,5 adam-saat/m	Fitting yoğunluğu ve erişime bağlı
PVC atık su borusu (Ø50–Ø110)	0,2–0,5 adam-saat/m	Eğim kontrolü ve bağlantı sayısına bağlı
Klozet (gömme rezervuarlı, asma) montajı	2–4 adam-saat/adet	Rezervuar montajı dahil olup olmadığına bağlı
Lavabo ve batarya montajı	1–2 adam-saat/adet	Tezgâh tipine bağlı

İşçilik verimliliği; imalat şartlarına (boru çapı ve malzemesi, fitting yoğunluğu, ıslak hacimlerin tekrar oranı), çalışma ortamına (şaft ve asma tavan erişimi, kat yüksekliği, diğer ekiplerle çakışma), malzemenin zamanında ve eksiksiz sahada bulunmasına, ekibin deneyimine ve iş organizasyonuna göre önemli ölçüde değişir. Değerler planlama için yol gösterici aralıklardır.

Yaygın Marka Listesi

Aşağıdaki liste, Türkiye'de yaygın olarak kullanılan ürün ve markaları bilgilendirme amacıyla, alfabetik ve tavsiye niteliği taşımadan verir. Projede kullanılacak ürünler onaylı marka listesi ile belirlenir.

• Boru ve ek parçalar: Fırat, Kalde, Pilsa, Wavin
• Vitrifiye ve armatür: Creavit, E.C.A., Grohe, Hansgrohe, VitrA
• Pompa ve hidrofor: Grundfos, Standart Pompa, Wilo

Teknik Şartname

• Sistem seçimi, basınç bölgeleri, depo ve hidrofor kapasiteleri
• Boru malzemeleri, basınç sınıfları ve birleştirme yöntemleri
• Askı, kelepçe ve geçiş detayları; yangın ve ses yalıtımı gereksinimleri
• Atık su eğimleri, havalandırma ve temizleme kapakları
• Vitrifiye ve armatür özellikleri, su tasarrufu gereksinimleri
• Basınç ve sızdırmazlık testleri, yıkama ve dezenfeksiyon
• As-built çizimler ve bakım kılavuzlarının teslimi
• Metraj ve ödeme esasları

Şartname hazırlığı için teknik şartname nasıl hazırlanır? yazımıza göz atabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Basınç testini yapmadan veya kayda almadan duvarları kapatmak
• Atık su borularında yetersiz eğim ve havalandırma hattı eksikliği
• Döşeme geçişlerinde kılıf ve sızdırmazlık detayını atlamak
• Temizleme kapaklarına erişim bırakmamak
• Sıcak su dolaşım hattını ve sıcaklık yönetimini ihmal etmek
• Farklı üreticilerin boru ve fittinglerini karıştırmak
• As-built çizim hazırlamamak; işletmede tesisat güzergâhlarının bilinmemesi

Sık Sorulan Sorular

Sıhhi Tesisatta Hangi Boru Tercih Edilmeli?

Konut ve ticari yapılarda temiz su için PP-R ve kompozit borular yaygındır. Hijyen ve dayanım beklentisi yüksek yapılarda paslanmaz çelik, ses gereksinimi olan yapılarda ses yalıtımlı atık su boruları tercih edilebilir. Seçim proje gereksinimleri ve bütçeyle birlikte yapılmalıdır.

Basınç Testi Ne Zaman Yapılır?

Tesisat tamamlandıktan sonra ve duvar, döşeme veya asma tavan kapatılmadan önce yapılır. Test basıncı ve süresi proje ve şartnamede belirtilir; sonuç tutanakla kayda alınır.

Hidrofor Her Binada Gerekli Midir?

Hayır. Şebeke basıncının bina yüksekliği ve kullanım için yeterli olduğu az katlı yapılarda gerekmeyebilir. Çok katlı yapılarda ve depolu sistemlerde genellikle hidrofor kullanılır.

Atık Su Tesisatında Koku Neden Olur?

En sık nedenler; sifonların kuruması veya hatalı montajı, havalandırma hattının eksikliği ve yetersiz boru eğimidir. Bu sorunlar tasarım ve uygulama kontrolleriyle büyük ölçüde önlenebilir.

İlgili Yazılar ve Hizmetler

• Disiplinler arası koordinasyon ve süperpoze
• Test ve devreye alma süreci
• Bakım-işletme kılavuzları
• Temiz oda (clean room) inşaatı
• Mekanik ve elektrik tesisat koordinasyonu

STDA İnşaat, konut, ticari ve endüstriyel yapılarda mekanik tesisat projelerinin koordinasyonu, malzeme onayı, saha kontrolleri ve devreye alma süreçlerini yürütür. Ayrıntılar için proje yönetimi ve hizmetlerimiz sayfalarına göz atabilirsiniz.