Yangın Algılama ve Söndürme Sistemleri

Yangın algılama ve söndürme sistemleri, bir yangını erken fark etmek, insanları zamanında uyarmak ve yangını büyümeden kontrol altına almak için tasarlanan aktif yangın güvenliği sistemleridir. Pasif önlemler (yangın duvarları, kapılar, yangın durdurucular) yangının yayılmasını sınırlarken, aktif sistemler devreye girerek müdahale eder; güvenli bir bina için ikisi birlikte tasarlanır. Bu sistemler can güvenliğini doğrudan ilgilendirdiği için tasarım, malzeme, uygulama ve test aşamalarında en yüksek özeni gerektirir. Bu rehberde yangın algılama ve söndürme sistemlerinin esaslarını özetliyoruz.

Ölçü birimleri

Boru m · Sprinkler başlığı, dedektör, buton, siren adet · Yangın dolabı, hidrant adet · Pompa ve panel takım

Temel dayanaklar

Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik · TS EN 54 · TS EN 12845 · İtfaiye ve idare onayları

Kritik kontrol

Kapsama alanı, basınç testleri, pompa performansı, senaryo testleri, bakım erişimi

Ana maliyet kalemleri

Sprinkler ve dolap borulaması, yangın pompa grubu ve depo, algılama sistemi, gazlı söndürme

Tanım ve Kapsam

Bu imalat; yangın algılama ve alarm sistemini (dedektörler, ihbar butonları, sirenler, flaşörler, yangın alarm paneli, anons sistemleri), sulu söndürme sistemlerini (sprinkler, yangın dolapları, hidrantlar, itfaiye bağlantı ağızları), yangın pompa gruplarını ve yangın suyu depolarını, gazlı ve özel söndürme sistemlerini ve bunların diğer sistemlerle entegrasyonunu kapsar. Yangın duvarları, kapılar ve yangın durdurucular pasif yangın korunumu rehberinde ele alınmıştır.

Projelendirme Esasları

• Mevzuat: Hangi sistemlerin gerekli olduğu; bina kullanım sınıfına, yüksekliğine, alanına ve kullanıcı yüküne göre Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik ile belirlenir. Projeler ilgili idare ve itfaiye onayından geçer; güncel mevzuat her projede kontrol edilmelidir.
• Algılama tasarımı: Dedektör tipi ve yerleşimi mahal kullanımına ve tavan yapısına göre seçilir; yangın algılama ve alarm sistemi bileşenleri TS EN 54 standart serisinde tanımlanır.
• Sprinkler tasarımı: Tehlike sınıfı, su yoğunluğu, korunacak alan ve çalışma süresi hesaplanır; sprinkler sistemlerinin tasarım ve montaj esasları TS EN 12845'te yer alır. Sigorta şirketleri ve uluslararası işverenler ayrıca NFPA gibi standartları isteyebilir.
• Su kaynağı: Yangın suyu deposu hacmi ve pompa kapasitesi, en elverişsiz noktadaki basınç ve debiye göre belirlenir; yedeklilik (elektrikli ve dizel pompa) gereksinimi değerlendirilir.
• Senaryo ve entegrasyon: Yangın alarmında asansörlerin çağrılması, havalandırmanın durdurulması, duman tahliyesinin başlatılması, yangın kapılarının kapanması ve kaçış yollarının aydınlatılması gibi senaryolar tasarımda tanımlanır.
• Koordinasyon: Sprinkler boruları, kanal ve kablo tavalarıyla aynı tavan içinde yer alır; yükseklikler ve güzergâhlar mekanik ve elektrik tesisat koordinasyonu ile çözülür.

Proje Detayları

• Yangın pompa dairesi: Ana pompa, yedek pompa (dizel veya elektrikli), basınç tutucu (jokey) pompa, kollektörler, test hattı ve depo bağlantıları.
• Sprinkler hatları: Ana hat, kat kontrol vanaları (akış anahtarı ve izleme vanası), dağıtım hatları ve başlıklar.
• Yangın dolapları ve hidrantlar: Kaçış yollarına yakın, erişilebilir ve işaretli konumlar; itfaiye bağlantı ağzı.
• Algılama: Dedektörlerin tavan, asma tavan içi ve döşeme altı gibi boşluklarda konumlandırılması.
• Gazlı söndürme: Kapalı ve sızdırmaz mahaller (elektrik odaları, veri merkezi salonları) için silindirler, nozullar, basınç tahliye damperleri ve mahal sızdırmazlığı.
• Panel ve kablolama: Yangın alarm paneli yeri, yangına dayanıklı kablolar ve döngü (loop) yapısı.

Sistemler

• Konvansiyonel algılama: Bölge bazında alarm; küçük yapılarda.
• Adresli algılama: Her dedektörün yerini ayrı gösteren sistem; orta ve büyük yapılarda standart çözüm.
• Aspirasyonlu duman algılama: Hava örnekleyerek çok erken algılama; veri merkezleri ve yüksek tavanlı alanlarda.
• Islak borulu sprinkler: Borular sürekli su doludur; en yaygın sistem.
• Kuru borulu ve ön tepkili sprinkler: Donma riski olan alanlarda veya su hasarının istenmediği yerlerde.
• Baskın (deluge) sistemler: Yüksek tehlikeli alanlarda tüm nozulların aynı anda açılması.
• Gazlı söndürme: Kimyasal veya inert gazlı sistemler; elektronik ekipmanı suya maruz bırakmadan söndürme.
• Köpüklü sistemler: Yanıcı sıvı depolama alanları ve otoparklarda özel uygulamalar.

Malzeme Çeşitleri ve Sınıfları

• Borular: Sprinkler ve yangın hatlarında çoğunlukla çelik boru; bağlantılar dişli, kaynaklı veya oluklu kaplin ile.
• Sprinkler başlıkları: Sarkık, dik, yatay duvar tipi ve gizli başlıklar; açılma sıcaklığı ve tepki süresi sınıfına göre seçilir.
• Vanalar ve ekipman: Kat kontrol vanaları, akış anahtarları, izleme anahtarlı vanalar, alarm vanaları.
• Algılama ekipmanı: Duman, ısı, çoklu sensörlü ve alev dedektörleri; ihbar butonları, siren ve flaşörler.
• Kablolar: Yangın sırasında işlevini sürdürmesi gereken devrelerde yangına dayanıklı kablolar.

Yangın sistemlerinde kullanılan ürünlerin ilgili standartlara uygunluğu ve onay belgeleri malzeme onay süreci kapsamında kontrol edilmelidir.

Karşılaştırma Tabloları

Söndürme sistemleri

Sistem	Uygun alan	Avantaj	Dikkat edilecek nokta
Islak borulu sprinkler	Genel alanlar	Basit, güvenilir	Donma riski olan alanlarda uygun değil
Kuru borulu / ön tepkili	Soğuk alanlar, hassas mahaller	Donma ve istenmeyen su riski düşük	Daha karmaşık, bakım gerektirir
Gazlı söndürme	Elektrik ve veri odaları	Ekipmana zarar vermez	Mahal sızdırmazlığı ve can güvenliği önlemleri
Yangın dolabı ve hidrant	Tüm yapılar (mevzuata göre)	Elle müdahale	Eğitimli kullanıcı ve düzenli bakım

Algılama sistemleri

Sistem	Uygun yapı	Not
Konvansiyonel	Küçük yapılar	Ekonomik, yer tespiti bölge bazında
Adresli	Orta ve büyük yapılar	Arızanın ve alarmın yeri tam görülür
Aspirasyonlu	Veri merkezi, depo, yüksek tavanlı alanlar	Çok erken algılama

Uygulama Adımları

1. Proje onayıİdare ve itfaiye onayı
2. KoordinasyonTavan içi güzergâhlar
3. Pompa ve depoPompa dairesi montajı
4. BorulamaAna hat ve dağıtım hatları
5. Basınç testiKapatma öncesi test
6. AlgılamaKablolama ve cihazlar
7. Son montajBaşlıklar, dolaplar, panel
8. Senaryo testiEntegrasyon ve kabul

1. Projeler ilgili idare ve itfaiye onayına sunulur; onaylı proje ve shop drawing çizimleri hazırlanır.
2. Tavan içi güzergâhlar diğer tesisatlarla koordine edilir; sprinkler başlık yerleri tavan planıyla eşleştirilir.
3. Yangın suyu deposu ve pompa dairesi ekipmanları monte edilir.
4. Ana hatlar, kat kontrol vanaları ve dağıtım hatları askılarıyla monte edilir.
5. Hatlara basınç testi yapılır ve kayda alınır; testler tamamlanmadan tavanlar kapatılmaz.
6. Algılama sistemi kablolaması yangına dayanıklı kablolarla yapılır; dedektör ve butonlar monte edilir.
7. Sprinkler başlıkları, yangın dolapları ve panel montajı tamamlanır.
8. Pompa performans testleri, alarm ve senaryo testleri yapılır; sistem test ve devreye alma süreciyle teslim edilir.

Kontrol Noktaları ve Test Planı

Aşama	Kontrol	Kayıt
Malzeme	Ürün onay belgeleri, başlık tipleri, boru ve vana belgeleri	Malzeme onay formu
Borulama	Güzergâh, askı aralıkları, başlık yerleri ve engellerle mesafe	Kontrol formu
Basınç testi	Hatların proje ve şartnamedeki basınç ve sürede testi	Basınç testi tutanağı
Pompa grubu	Debi ve basınç performansı, otomatik devreye girme	Pompa test raporu
Algılama	Dedektör konumları, döngü testleri, her cihazın tek tek denenmesi	Cihaz test listesi
Senaryo	Asansör, havalandırma, duman tahliyesi, kapılar ve anons entegrasyonu	Senaryo test raporu

Testler yetkili kişilerce yapılır ve test ve muayene planına bekleme noktası olarak işlenir. Yapı kullanma izni sürecinde yangın sistemlerinin belgeleri istenir; bkz. yapı kullanma izni süreci.

Metraj ve Ölçüm Kuralları

• Borular: Çap ve tipine göre metre olarak; fittinglerin, askıların ve boyanın dahil olup olmadığı belirtilir.
• Sprinkler başlıkları, dedektörler, butonlar, sirenler: Tipine göre adet olarak.
• Yangın dolapları, hidrantlar, itfaiye bağlantı ağızları: Adet olarak.
• Pompa grupları, paneller, gazlı söndürme sistemleri: Kapasite ve kapsamıyla takım olarak.
• Kablolar: Tip ve kesite göre metre olarak.

Genel ölçüm esasları için metraj nasıl yapılır? yazımıza bakabilirsiniz.

Birim Fiyat Analizi ve Fiyat Mertebeleri

Birim Fiyat Aralıkları (USD, KDV Hariç)

Yangın algılama ve söndürme kalemleri Bakanlık mekanik ve elektrik tesisatı birim fiyatlarında poz bazında yer alır. Bu rehberde kullanılan yönteme göre (Eylül 2026 listesi, yayımdan bir ay önceki TCMB döviz satış kuru, %20–%50) değerleri doğrulanamadığından fiyat tablosu verilmemiştir; liste doğrulandığında tablo eklenecektir. Pompa grupları, paneller ve gazlı söndürme sistemleri kapasite ve onay belgelerine göre geniş aralıkta değiştiği için güncel tedarikçi ve uygulayıcı teklifleri esas alınmalıdır.

Maliyeti en çok etkileyen kararlar; sprinkler gereken alanların büyüklüğü ve tehlike sınıfı, depo ve pompa kapasitesi, adresli veya aspirasyonlu algılama tercihi, gazlı söndürme gereken mahaller ve senaryo entegrasyonunun kapsamıdır.

Fiyatlar piyasa şartlarına göre değişebilir. Gerçek fiyatı; genel giderler, konaklama ve ulaşım masrafları, teknik personel giderleri ve kâr beklentisi, teknik kadro gereksinimi, ödeme şartları ve vade, işin niteliği, fiyat farkı uygulanıp uygulanmayacağı, ürün onay belgesi gereksinimleri, menşei ve markası, montaj yüksekliği ve erişim, nakliye mesafesi, alım miktarı ile döviz ve emtia (çelik, bakır) fiyatlarındaki dalgalanmalar etkileyebilir. Keşif ve teklif hazırlarken güncel tedarikçi ve uygulayıcı teklifleri esas alınmalıdır.

İşçilik Verimlilikleri

İmalat	Tipik verimlilik	Not
Sprinkler borusu montajı (Ø25–Ø65, askı dahil)	0,4–1,0 adam-saat/m	Birleştirme yöntemi ve yüksekliğe bağlı
Sprinkler başlığı montajı	0,3–0,6 adam-saat/adet	Tavan tipi ve gizli başlık olmasına bağlı
Dedektör veya ihbar butonu montajı (kablo hariç)	0,3–0,6 adam-saat/adet	Tavan yüksekliğine bağlı
Yangın dolabı montajı ve bağlantısı	2–4 adam-saat/adet	Gömme veya sıva üstü olmasına bağlı

İşçilik verimliliği; imalat şartlarına (boru çapları, başlık yoğunluğu, sistem tipi), çalışma ortamına (montaj yüksekliği, asma tavan içi yoğunluk, diğer ekiplerle çakışma), malzemenin zamanında ve eksiksiz sahada bulunmasına, ekibin deneyimine ve iş organizasyonuna göre önemli ölçüde değişir. Değerler planlama için yol gösterici aralıklardır.

Yaygın Marka Listesi

Aşağıdaki liste, Türkiye'de yaygın olarak kullanılan ürün ve markaları bilgilendirme amacıyla, alfabetik ve tavsiye niteliği taşımadan verir. Projede kullanılacak ürünler onay belgeleriyle birlikte onaylı marka listesi ile belirlenir.

• Yangın algılama ve alarm: Bosch, Honeywell, Siemens, Teknim
• Sprinkler ve vanalar: Tyco, Viking
• Yangın pompa grupları: Grundfos, Standart Pompa, Wilo

Teknik Şartname

• Uygulanacak mevzuat, standartlar ve onay gereksinimleri
• Algılama sistemi tipi, cihaz özellikleri ve kablolama
• Sprinkler tehlike sınıfları, sistem tipleri ve başlık özellikleri
• Depo, pompa grubu ve yedeklilik gereksinimleri
• Gazlı söndürme gereken mahaller ve mahal sızdırmazlığı
• Senaryo ve entegrasyon gereksinimleri
• Basınç, performans ve senaryo testleri; eğitim ve bakım
• As-built çizimler, test raporları ve bakım kılavuzları; metraj ve ödeme esasları

Şartname hazırlığı için teknik şartname nasıl hazırlanır? yazımıza göz atabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Sprinkler başlıklarını tavan planı netleşmeden yerleştirmek; sonradan taşımak
• Asma tavan değişikliklerinde başlık ve dedektör yerlerini güncellememek
• Basınç testi yapmadan tavanları kapatmak
• Kat kontrol vanalarına ve test hatlarına erişim bırakmamak
• Senaryo testlerini yapmadan sistemi teslim etmek
• Gazlı söndürme mahallerinin sızdırmazlığını sağlamamak
• Bakım ve periyodik test düzenini işletmeye devretmemek

Sık Sorulan Sorular

Her Binada Sprinkler Zorunlu Mudur?

Hayır. Sprinkler gerekliliği; bina kullanım sınıfına, yüksekliğe, alana ve diğer koşullara göre yangın yönetmeliğiyle belirlenir. Proje müellifleri ve ilgili idare ile birlikte değerlendirilmelidir.

Adresli ve Konvansiyonel Yangın Alarm Sistemi Arasındaki Fark Nedir?

Konvansiyonel sistemde alarm bölge bazında görülür; adresli sistemde ise alarm veren her cihazın yeri tek tek belirlenir. Orta ve büyük yapılarda adresli sistemler müdahaleyi hızlandırır.

Gazlı Söndürme Sistemi Nerede Kullanılır?

Elektrik odaları, veri merkezi salonları ve arşivler gibi suyun ekipmana zarar vereceği kapalı mahallerde kullanılır. Mahalin sızdırmazlığı ve can güvenliğine yönelik uyarı ve gecikme düzenleri tasarımın parçasıdır.

Yangın Sistemleri Ne Sıklıkla Test Edilmelidir?

Teslimde kapsamlı testler yapılır; işletme döneminde ise mevzuat ve üretici talimatlarına göre periyodik kontrol, bakım ve testler sürdürülmelidir.

İlgili Yazılar ve Hizmetler

• Test ve devreye alma süreci
• Yapı kullanma izni süreci
• Datacenter projelerinde inşaat gereksinimleri
• Pasif yangın korunumu ve yangın yalıtımı
• Elektrik tesisatı ve aydınlatma

STDA İnşaat, projelerde yangın güvenliği sistemlerinin tasarım koordinasyonu, malzeme onayı, saha kontrolleri ve devreye alma süreçlerini yürütür. Ayrıntılar için proje yönetimi ve hizmetlerimiz sayfalarına göz atabilirsiniz.