Sıva, Boya ve Dekoratif Kaplamalar

Sıva ve boya, bir binanın duvar ve tavan yüzeylerini hem koruyan hem de kullanıcının gördüğü son hâle getiren ince işlerdir. Sıva, ham duvarı düzgün, sağlam ve boyaya hazır bir yüzeye dönüştürür; boya ve dekoratif kaplamalar ise yüzeyi korur, rengini ve dokusunu verir. Bu işler, yapının "teslim edildiğinde nasıl göründüğünü" belirleyen son işlerdir ve genellikle kullanıcının ilk şikâyet ettiği kusurlar (çatlak, kabarma, renk farkı, dalgalı yüzey) da buradan çıkar. Bu rehberde sıva, boya ve dekoratif kaplama işlerinin esaslarını özetliyoruz. Yüzey hazırlığı için boya uygulamasında yüzey hazırlığı, çatlak sorunları için duvar çatlakları: nedenleri ve önlenmesi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Ölçü birimleri

Sıva ve boya m² · Dekoratif kaplamalar m² · Köşe profili ve file m · Boya ürünü litre veya kg

Temel dayanaklar

Mimari proje ve mahal listesi · Sıva harçları standardı (TS EN 998-1) · İç mekân boyaları sınıflandırması (TS EN 13300) · Üretici uygulama talimatları

Kritik kontrol

Yüzey nemi ve düzgünlüğü, sıva kalınlığı ve aşınma, köşe ve file detayları, ürün uyumu, kat sayısı, renk ve görünüm

Ana maliyet kalemleri

Sıva harcı, boya ve astar malzemeleri, işçilik, iskele ve koruma işleri, dekoratif ürünler

Tanım ve Kapsam

Bu imalat; iç ve dış sıvaları (çimento, kireç-çimento, alçı ve makine sıvası), sıva altı hazırlık ve yardımcı elemanları (köşe profili, file, çatlak bantı), macun ve astar uygulamalarını, iç ve dış cephe boyalarını (plastik, silikonlu, akrilik, epoksi ve benzeri), dekoratif sıva ve dokulu kaplamaları, duvar kağıdı ve benzeri dekoratif duvar kaplamalarını kapsar. Kuru yapı duvar ve tavanları kuru yapı sistemleri, diğer iç mekân işleri ince işler rehberinde ele alınmıştır.

Projelendirme Esasları

• Yüzey ve kullanım: Mekânın türü (ıslak hacim, ticari, ofis, otel koridoru, dış cephe) sıva ve boya sistemini belirler; yoğun kullanılan alanlarda yıkanabilir ve aşınmaya dayanıklı boyalar seçilir.
• Sıva türü ve kalınlığı: Alt yüzeye (tuğla, gazbeton, betonarme) ve uygulama yerine göre sıva harcı seçilir; sıva harçları ve özellikleri TS EN 998-1'de tanımlanır, kalınlık ve kat sayısı projede ve şartnamede belirtilir.
• Çatlak riski: Farklı malzemelerin birleştiği yerlerde file ve hareket derzi, kolon-duvar birleşimlerinde sıva takviyesi öngörülür.
• Dış cephe: Dış sıva ve boya, yağmur, donma-çözülme ve güneşe karşı dayanıklı sistemler ve su geçirimsizlik/nefes alma dengesi dikkate alınarak seçilir. Isı yalıtımı olan cephelerde, yalıtım sistemine uygun üst kaplama kullanılır; bkz. mantolamada ısı köprüleri ve detaylar.
• Boya sınıfları: İç mekân boyaları parlaklık, aşınma direnci ve örtücülük gibi özelliklere göre sınıflandırılır (TS EN 13300).
• Renk ve görünüm: Renk kartelası, parlaklık seviyesi ve uygulama dokusu mimarla birlikte seçilir ve numune alanıyla onaylanır; bkz. mock-up ve numune onayı.
• Çevre ve sağlık: Düşük kokulu ve düşük uçucu organik bileşikli (VOC) ürünler, kapalı mekânlarda tercih edilir.

Proje Detayları

• Sıva altı hazırlığı: Yüzey temizliği, nemlendirme veya aderans artırıcı astar, sıva çıtaları ve şakül noktaları.
• Köşe ve kenar profilleri: Dış köşelerde köşe profili ve file, pencere ve kapı boşlukları çevresinde köşe takviyesi.
• Farklı malzeme birleşimleri: Betonarme ile duvar birleşimlerinde file, sıva içi veya sıva üstü; hareket derzleri.
• Tavan ve kiriş altları: Sıva kalınlığı ve asılma önlemleri, rötre çatlaklarına karşı detaylar.
• Dış cephe damlalıkları: Denizlik, silme ve çıkma altlarında su damlalığı ve sıva kenar detayları.
• Dekoratif detaylar: Silme, kartonpiyer ve dokulu yüzey sınırları ile bitişler.

Sistemler

• Çimento ve kireç-çimento sıva: Dış cephe ve nemli ortamlar ile genel iç mekân kullanımı için.
• Alçı sıva (makine sıvası): İç mekânda hızlı uygulama ve düzgün yüzey için; ıslak hacimlerde kullanılmaz.
• Plastik ve akrilik iç boya: Konut ve ofis iç mekânları için yaygın sistem; mat, ipek mat ve parlak seçenekler.
• Silikonlu ve akrilik dış cephe boyaları: Yağmur ve güneşe dayanıklı, su itici, nefes alabilen sistemler.
• Epoksi ve özel boyalar: Otopark, depo, hastane, mutfak gibi aşınma ve temizlik gerektiren alanlarda.
• Dekoratif sıva ve dokulu kaplamalar: Mineral, akrilik veya silikat esaslı dokulu cephe ve iç mekân kaplamaları.
• Duvar kâğıdı ve kaplama sistemleri: Otel, ofis ve konut iç mekânlarında dekoratif amaçlı.

Malzeme Çeşitleri ve Sınıfları

• Sıva harçları: Hazır kuru harçlar (çimento, kireç, alçı esaslı); tane boyutu, dayanım ve uygulama yöntemine göre seçilir.
• Astar ve aderans artırıcılar: Yüzeyin emiciliğini dengeleyen ve tutunmayı artıran ürünler.
• Macunlar: Alçı veya akrilik esaslı; ince ve kaba macun türleri.
• Boyalar: İç ve dış cephe boyaları; parlaklık, örtücülük, yıkanabilirlik ve çevresel özelliklere göre belirlenir.
• Dekoratif ürünler: Mineral sıva, dokulu boya, metalik ve efektli boyalar, duvar kaplamaları.
• Yardımcı malzemeler: File, köşe profilleri, bantlar ve koruma örtüleri.

Ürünlerin belgeleri ve numuneleri malzeme onay süreci kapsamında onaylanmalıdır.

Karşılaştırma Tabloları

Sıva türleri

Tür	Uygun yer	Avantaj	Dikkat edilecek nokta
Çimento / kireç-çimento sıva	Dış cephe, nemli alanlar, genel iç mekân	Dayanıklı, nemli ortama uygun	Rötre çatlağı, bekleme süresi
Alçı (makine) sıva	Kuru iç mekânlar	Hızlı, düzgün yüzey	Islak hacimde kullanılmaz; nem hassasiyeti

Boya türleri

Tür	Uygun yer	Not
Plastik / akrilik iç boya	Konut, ofis iç mekân	Yaygın; yıkanabilirlik sınıfına göre seçilir
Silikonlu dış cephe boyası	Dış cephe	Su itici, nefes alabilen
Epoksi boya	Otopark, depo, hastane, mutfak	Aşınma ve kimyasal dayanımı yüksek; uygulaması hassas
Dekoratif sıva	İç ve dış mekân	Doku ve görünüm sağlar; usta işçiliği önemli

Uygulama Adımları

1. HazırlıkYüzey ve çıtalar
2. SıvaKat ve düzeltme
3. BeklemeKuruma ve rötre
4. MacunTamir ve zımpara
5. AstarYüzey dengeleme
6. BoyaKat uygulamaları
7. DekoratifDoku ve kaplama
8. KontrolYan ışık ve teslim

1. Alt yüzey temizlenir; boşluklar doldurulur, tesisat işleri tamamlanır; sıva çıtaları, köşe profilleri ve file yerleştirilir.
2. Sıva, tabakalar halinde uygulanır; düzgünlük ve şakül kontrol edilir; yüzey bitirilir ve sıva kür edilir (hızlı kurumadan korunur).
3. Sıva üretici talimatındaki süre kadar kurumaya ve rötresini tamamlamaya bırakılır.
4. Macun ve tamir işleri yapılır; yüzey zımparalanır ve toz temizlenir.
5. Astar uygulanır; astar kurur.
6. Boya, üretici talimatına uygun kat sayısı ve bekleme süreleriyle uygulanır (rulo, fırça veya püskürtme).
7. Dekoratif sıva, doku veya duvar kaplaması projeye göre uygulanır; bitişler ve köşeler düzgün tamamlanır.
8. Yan ışıkla yüzey kontrolü yapılır; kusurlar giderilir; yüzeyler korunarak teslim edilir.

İskele veya merdivenle çalışırken düşme risklerine karşı yüksekte çalışma ve düşme önleme önlemleri alınmalıdır.

Kontrol Noktaları ve Test Planı

Aşama	Kontrol	Kayıt
Malzeme	Ürün belgeleri, numune onayı, ürün uyumu	Malzeme onay formu
Alt yüzey	Düzgünlük, temizlik, nem, çatlak ve tesisat tamam	Yüzey kabul tutanağı
Sıva	Kalınlık, şakül, gönye, düzgünlük, köşe ve file	Sıva kontrol formu
Kuruma	Sıva yaşı ve nemi	Kuruma ve nem ölçüm kaydı
Macun ve astar	Tamir, zımpara, astar uygulaması	Hazırlık kontrol formu
Boya	Kat sayısı, örtücülük, renk ve parlaklık uyumu	Boya kontrol formu ve numune alan
Dekoratif	Doku, bitişler, desen devamlılığı	Uygulama kontrol formu
Teslim	Yan ışıkla yüzey, çatlak, damla, bulaşma ve eksikler	Teslim kontrol listesi

Kontroller test ve muayene planına bekleme noktası olarak işlenmeli, uygunsuzluklar uygunsuzluk yönetimi kapsamında kayda alınmalıdır.

Metraj ve Ölçüm Kuralları

• Sıva: Uygulanan yüzey alanı m² olarak; kalınlık ve türü ayrı kalemlerde; boşluk düşümü (kapı ve pencere) kuralı sözleşmede yazılır.
• Boya: Boyanan yüzey m² olarak; kat sayısı, astar ve macun işleri ayrı veya birlikte tanımlanır; iç ve dış ayrı kalem.
• Dekoratif kaplamalar: Uygulanan alan m² olarak; ürün türüne göre ayrı kalem.
• Köşe profilleri ve file: Metre olarak.
• Koruma ve iskele: İskele, örtü ve koruma işleri ayrı kalem veya birim fiyata dahil olarak tanımlanır.

Genel ölçüm esasları için metraj nasıl yapılır? yazımıza bakabilirsiniz.

Birim Fiyat Analizi ve Fiyat Mertebeleri

Birim Fiyat Aralıkları (USD, KDV Hariç)

Sıva ve boya işleri, Bakanlık yapı birim fiyatlarında sıva, boya ve badana başlığı altında poz bazında yer alır; ancak sıva türü, kalınlık, boya sınıfı, yüzey durumu ve yükseklik fiyatı değiştirir. Bu rehberde kullanılan yönteme göre (Eylül 2026 listesi, yayımdan bir ay önceki TCMB döviz satış kuru, %20–%50) değerleri doğrulanamadığından fiyat tablosu verilmemiştir; liste doğrulandığında tablo eklenecektir. Keşif aşamasında yüzey durumuna göre birden fazla uygulayıcıdan teklif alınmalıdır.

Maliyeti en çok etkileyen kararlar; sıva türü ve kalınlığı, yüzeylerin düzgünlük durumu, boya sınıfı ve kat sayısı, dekoratif ürünler, yükseklik ve iskele ihtiyacı ile koruma ve temizlik işleridir.

Fiyatlar piyasa şartlarına göre değişebilir. Gerçek fiyatı; genel giderler, konaklama ve ulaşım masrafları, teknik personel giderleri ve kâr beklentisi, teknik kadro gereksinimi, ödeme şartları ve vade, işin niteliği, fiyat farkı uygulanıp uygulanmayacağı, ürün belgeleri, menşei ve markası, çalışma yüksekliği ve erişim, mahal sayısı ve dağınıklığı, alım miktarı ile hammadde ve nakliye fiyatlarındaki dalgalanmalar etkileyebilir. Keşif ve teklif hazırlarken güncel tedarikçi ve uygulayıcı teklifleri esas alınmalıdır.

İşçilik Verimlilikleri

İmalat	Tipik verimlilik	Not
Çimento sıva (el ile, iç mekân)	0,4–0,8 adam-saat/m²	Kalınlık, yüzey durumu ve ekip deneyimine bağlı
Alçı makine sıvası	0,15–0,35 adam-saat/m²	Makine ve yüzey hazırlığına bağlı
Plastik iç boya (macun ve astar hazır, kat başına)	0,05–0,12 adam-saat/m²	Yüzey, mahal büyüklüğü ve yönteme bağlı

İşçilik verimliliği; imalat şartlarına (yüzey durumu, kalınlık, mahal büyüklüğü, yöntem), çalışma ortamına (yükseklik, iskele, hava koşulları, diğer ekiplerle çakışma), malzemenin zamanında ve eksiksiz sahada bulunmasına, ekibin deneyimine ve iş organizasyonuna göre önemli ölçüde değişir. Değerler planlama için yol gösterici aralıklardır.

Yaygın Marka Listesi

Aşağıdaki liste, Türkiye'de yaygın olarak kullanılan ürün ve markaları bilgilendirme amacıyla, alfabetik ve tavsiye niteliği taşımadan verir. Projede kullanılacak ürünler onay belgeleriyle birlikte onaylı marka listesi ile belirlenir.

• Sıva ve hazır harçlar: Baumit, Knauf, Weber
• Boya: DYO, Filli Boya, Jotun, Marshall

Teknik Şartname

• Uygulanacak standartlar ve üretici talimatları
• Sıva türü, kalınlığı, kat sayısı ve bekleme süreleri
• Alt yüzey kabul koşulları (nem, düzgünlük, temizlik)
• Köşe profilleri, file ve hareket derzi detayları
• Boya sistemi (astar, kat sayısı, parlaklık, renk) ve ürün uyumu
• Dekoratif kaplama türü, doku ve desen onayı
• Numune alan (mock-up) şartı ve onay süreci
• Çalışma ortamı koşulları (sıcaklık, nem) ve koruma gereksinimleri
• Garanti, eksik ve kusur giderme; metraj ve ödeme esasları

Şartname hazırlığı için teknik şartname nasıl hazırlanır? yazımıza göz atabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Sıvayı bekleme süresi tamamlanmadan boyamak
• Alt yüzeyi nem ve düzgünlük açısından kontrol etmemek
• Farklı malzeme birleşimlerinde file ve hareket derzi kullanmamak
• Sıvayı tek seferde çok kalın uygulamak
• Astarı atlayıp uyumsuz ürünleri birlikte kullanmak
• Dış cephede boya sistemini yalıtım sistemiyle uyumlu seçmemek
• Numune alanı onaylatmadan tüm mahalleri boyamak
• Yan ışıkla kontrol yapmadan teslim etmek

Sık Sorulan Sorular

Sıva Ne Kadar Süre Beklemeli?

Bekleme süresi sıva türüne, kalınlığa, hava koşullarına ve havalandırmaya göre değişir; üretici talimatı ve şartname esas alınır. Nem ölçümü, takvimden daha güvenilir bir ölçüttür.

Çimento Sıva mı Alçı Sıva mı Tercih Edilmeli?

Dış cephe ve nemli alanlarda çimento veya kireç-çimento esaslı, kuru iç mekânlarda hızlı ve düzgün yüzey için alçı sıva tercih edilir. Islak hacimlerde alçı sıva kullanılmaz.

İç Boyada Kaç Kat Uygulanmalı?

Genellikle astar ve iki kat boya uygulanır; renk, yüzey ve ürüne göre kat sayısı değişebilir. Üretici talimatı ve numune alan sonucu belirleyicidir.

Dekoratif Sıva Dayanıklı Mıdır?

Doğru ürün ve işçilikle dayanıklıdır; ancak desen ve yüzey sürekliliği usta işçiliğine bağlıdır. Yüksek trafikli alanlarda aşınmaya dayanıklı sistemler tercih edilmelidir.

İlgili Yazılar ve Hizmetler

• Boya uygulamasında yüzey hazırlığı
• Duvar çatlakları: nedenleri ve önlenmesi
• Alçıpan tavan ve bölme duvar hataları
• İnce işler
• Kuru yapı sistemleri

STDA İnşaat, konut, otel ve ticari projelerde sıva, boya ve dekoratif kaplama işlerinin kalite kontrolünü ve teslim süreçlerini yürütür. Ayrıntılar için proje yönetimi ve hizmetlerimiz sayfalarına göz atabilirsiniz.