Asansör ve Yürüyen Merdiven Montajı

Asansör ve yürüyen merdivenler, çok katlı bir binada insanların ve yüklerin düşey yönde güvenle taşınmasını sağlayan sistemlerdir. Bir binanın kullanım konforu büyük ölçüde bekleme süresine ve sistemin güvenilirliğine bağlıdır; erişilebilirlik ve yangın güvenliği gereksinimleri de asansörleri yalnızca bir konfor öğesi olmaktan çıkarır. Asansör ve yürüyen merdiven işleri; inşaat (kuyu, çukur, makine dairesi), elektrik ve mekanik disiplinlerin kesişiminde yer aldığı için erken koordinasyon gerektirir. Bu rehberde tasarım, montaj ve teslim süreçlerinin esaslarını özetliyoruz.

Ölçü birimleri

Asansör ve yürüyen merdiven takım (kapasite, hız, durak sayısı ve yükseklikle tanımlanır) · Kuyu ve makine dairesi işleri ilgili inşaat kalemlerinde

Temel dayanaklar

Asansör Yönetmeliği (2014/33/AB) · TS EN 81-20 ve TS EN 81-50 · TS EN 115-1 · Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği

Kritik kontrol

Kuyu ölçüleri ve düşeyliği, çukur ve tepe boşlukları, güç beslemesi, güvenlik testleri, onaylanmış kuruluş muayenesi

Ana maliyet kalemleri

Asansör ve yürüyen merdiven ekipmanı, montaj, kabin ve kapı dekorasyonu, bakım sözleşmesi

Tanım ve Kapsam

Bu imalat; insan, yük, sedye ve araç asansörlerini, itfaiye ve acil durum asansörlerini, yürüyen merdiven ve yürüyen bantları kapsar. Ekipmanın temini, montajı, kumanda ve güvenlik sistemleri, kabin ve kapı kaplamaları, test ve kabul işlemleri bu kapsamdadır. Asansör kuyusu, çukur, makine dairesi ve yürüyen merdiven boşluğu gibi yapısal işler betonarme işleri kapsamında yapılır; ancak ölçü ve detayları asansör firmasının yerleşim çizimlerine göre belirlenir. Besleme hatları ve panolar elektrik tesisatı ve aydınlatma rehberiyle birlikte ele alınır.

Projelendirme Esasları

• Trafik analizi: Bina kullanımı, kat sayısı, kullanıcı sayısı ve yoğun saat taşıma ihtiyacına göre asansör sayısı, kapasitesi ve hızı belirlenir. Ofis, otel ve hastane gibi yapılarda bekleme süresi hedefi tasarımın temel girdisidir.
• Mevzuat: Asansörlerin piyasaya arzı ve güvenlik gereksinimleri Asansör Yönetmeliği (2014/33/AB) ile düzenlenir; tasarım ve montaj esasları TS EN 81 standart serisinde (ör. TS EN 81-20 ve TS EN 81-50) yer alır. Yürüyen merdiven ve bantlar için TS EN 115-1 esas alınır.
• Erişilebilirlik: Engelli kullanımına uygun kabin ölçüleri, kumanda yükseklikleri ve sesli-görsel uyarılar TS EN 81-70 ve erişilebilirlik mevzuatına göre sağlanır.
• Yangın güvenliği: Yangın yönetmeliğine göre gereken yapılarda itfaiye asansörü (TS EN 81-72) ve acil durum asansörü düzenlenir; yangın alarmında asansörlerin davranışı senaryoda tanımlanır (TS EN 81-73). Senaryo entegrasyonu için yangın algılama ve söndürme sistemleri rehberine bakın.
• Yerleşim: Kuyu ölçüleri, çukur derinliği, tepe boşluğu ve makine dairesi (varsa) ihtiyaçları asansör firmasının yerleşim çizimlerine göre mimari ve statik projeye işlenir.
• Güç ve yedek besleme: Motor gücü, yol alma akımları, acil durumda yakın kata getirme ve itfaiye asansörünün jeneratörden beslenmesi elektrik projesine yansıtılır.

Proje Detayları

• Kuyu: Net iç ölçüler, düşeylik toleransı, ray ankraj noktaları, kat kapısı boşlukları ve eşik detayları; kuyu içinde asansöre ait olmayan tesisat bulunmaz.
• Çukur ve tepe boşluğu: Tampon ve güvenlik mesafeleri için gerekli derinlik ve yükseklik; çukurda su yalıtımı ve drenaj.
• Makine dairesi: Makine daireli sistemlerde kaldırma kancası, havalandırma, aydınlatma, erişim ve kilitli kapı.
• Yürüyen merdiven boşluğu: Mesnet noktaları, kafes kiriş yükleri, alt ve üst çukurlar, döşeme boşluğu çevresi korkuluk ve yangın ayırımı.
• Elektrik: Ayrı besleme hattı, pano, aydınlatma ve priz hatları, topraklama; haberleşme ve uzaktan izleme hatları.

Sistemler

• Makine dairesiz (MRL) elektrikli asansörler: Motor kuyu içinde; konut ve ofislerde en yaygın çözüm, ayrı makine dairesi gerektirmez.
• Makine daireli elektrikli asansörler: Yüksek hız ve kapasitelerde, yüksek binalarda tercih edilir.
• Hidrolik asansörler: Az katlı yapılarda ve ağır yüklerde; hız ve seyir yüksekliği sınırlıdır.
• Yük, sedye ve araç asansörleri: Kabin ölçüsü, kapı tipi ve taşıma kapasitesi kullanım amacına göre seçilir.
• Yürüyen merdivenler: Alışveriş merkezleri, ulaşım yapıları ve yoğun ticari alanlarda; ticari ve ağır hizmet (toplu taşıma) tipleri vardır.
• Yürüyen bantlar: Yatay veya az eğimli; havalimanları ve büyük mağazalarda.

Malzeme Çeşitleri ve Sınıfları

• Tahrik: Dişlisiz (gearless) motorlar ve frekans kontrollü sürücüler; enerji verimliliği ve konfor sağlar.
• Askı: Çelik halat veya kaplı çelik kayış.
• Kumanda: Toplamalı kumanda ve çoklu asansörlerde hedef kat seçimli (destination) sistemler.
• Kabin ve kapılar: Paslanmaz çelik, boyalı sac, cam veya özel kaplamalar; otomatik teleskopik veya merkezi açılır kapılar. Yangın dayanımı istenen kat kapıları için belgeler kontrol edilir.
• Güvenlik ekipmanı: Paraşüt fren, hız regülatörü, tamponlar, kapı kilitleri ve kabin aşırı yük sistemi.

Ekipman ve bileşenlerin uygunluk belgeleri malzeme onay süreci kapsamında kontrol edilmelidir.

Karşılaştırma Tabloları

Asansör tipleri

Tip	Uygun yapı	Avantaj	Dikkat edilecek nokta
Makine dairesiz (MRL)	Konut, ofis, otel	Makine dairesi gerektirmez, enerji verimli	Kuyu ve tepe boşluğu ölçülerine uyum
Makine daireli	Yüksek binalar, yüksek hız	Yüksek kapasite ve hız	Makine dairesi alanı ve yapısal yük
Hidrolik	Az katlı yapılar, ağır yük	Kuyu üstünde yük oluşturmaz	Sınırlı seyir yüksekliği ve hız
Yük / araç asansörü	Depo, otopark, endüstriyel	Büyük kabin ve kapasite	Kapı tipi, döşeme yükleri

Yürüyen merdiven ve bant

Sistem	Uygun alan	Not
Ticari yürüyen merdiven	AVM, mağaza, ofis	Yaygın kullanım
Ağır hizmet yürüyen merdiven	Metro, havalimanı, istasyon	Sürekli ve yoğun kullanım için
Yürüyen bant	Havalimanı, büyük mağaza	Yatay veya az eğimli taşıma

Uygulama Adımları

1. SeçimTrafik analizi ve teklif
2. YerleşimFirma çizimleri ve onay
3. Yapı işleriKuyu, çukur, boşluklar
4. Ölçü kontrolüKuyu teslimi
5. MontajRay, tahrik, kabin, kapılar
6. ElektrikBesleme ve kumanda
7. TestGüvenlik ve fonksiyon testleri
8. MuayeneOnaylanmış kuruluş ve tescil

1. Trafik analiziyle asansör sayısı, kapasite ve hız belirlenir; teknik şartnameye göre teklifler alınır ve firma seçilir. Uzun teslim süreleri nedeniyle sipariş erken verilir.
2. Seçilen firmanın yerleşim çizimleri mimari, statik ve elektrik projeleriyle koordine edilerek onaylanır; onaylı shop drawing çizimleri sahaya verilir.
3. Kuyu, çukur, makine dairesi ve yürüyen merdiven boşlukları yerleşim çizimlerine göre inşa edilir.
4. Kuyu ölçüleri ve düşeyliği asansör firmasıyla birlikte ölçülür; uygunsa kuyu montaja tutanakla teslim edilir.
5. Raylar, tahrik ünitesi, kabin, karşı ağırlık ve kat kapıları monte edilir; montaj süresince kuyu ağızları korunur. Yürüyen merdivenler vinçle yerine yerleştirilir.
6. Kalıcı enerji besleme hattı, kumanda ve haberleşme bağlantıları yapılır.
7. Güvenlik ve fonksiyon testleri yapılır; yangın senaryosu ve otomasyon entegrasyonu denenir.
8. Onaylanmış kuruluş muayenesi ve tescil işlemleri tamamlanır; bakım sözleşmesi ve eğitimle birlikte test ve devreye alma süreciyle teslim edilir.

Kuyu içinde ve açık kat kapılarında çalışma, düşme riski taşıyan bir iştir; önlemler için yüksekte çalışma güvenliği yazımıza bakabilirsiniz.

Kontrol Noktaları ve Test Planı

Aşama	Kontrol	Kayıt
Tasarım	Yerleşim çizimlerinin mimari, statik ve elektrik projeleriyle uyumu	Onaylı çizimler
Kuyu teslimi	Net ölçüler, düşeylik, çukur derinliği, tepe boşluğu, kapı boşlukları	Kuyu teslim tutanağı
Malzeme	Ekipman uygunluk belgeleri, kabin ve kapı kaplamaları	Malzeme onay formu
Montaj	Ray düşeyliği, ankrajlar, kapı ayarları, kablolama	Montaj kontrol formu
Güvenlik testleri	Paraşüt fren, hız regülatörü, tamponlar, kapı kilitleri, aşırı yük	Test raporu
Fonksiyon ve senaryo	Kat seviyesi, kapı süreleri, acil kurtarma, yangın senaryosu	Senaryo test raporu
Kabul	Onaylanmış kuruluş muayenesi ve tescil	Muayene belgesi

İşletme döneminde asansörlerin periyodik kontrolleri Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği kapsamında yapılır ve sonuç asansör üzerinde renkli etiketle gösterilir. Kontroller test ve muayene planına bekleme noktası olarak işlenmelidir; asansör belgeleri yapı kullanma izni süreci için de gereklidir.

Metraj ve Ölçüm Kuralları

• Asansörler: Tip, kapasite (kg veya kişi), hız, durak ve giriş sayısı, seyir yüksekliği ve kabin özellikleriyle takım olarak.
• Yürüyen merdiven ve bantlar: Kat yüksekliği veya uzunluk, basamak genişliği, eğim ve hizmet sınıfıyla takım olarak.
• Kabin ve kapı dekorasyonu: Şartname dışındaki özel kaplamalar ayrı kalem olarak tanımlanabilir.
• Kuyu, çukur ve makine dairesi işleri: İlgili betonarme, duvar ve yalıtım kalemlerinde.
• Bakım: Garanti süresi ve sonrasındaki bakım hizmeti ayrı tanımlanır.

Genel ölçüm esasları için metraj nasıl yapılır? yazımıza bakabilirsiniz.

Birim Fiyat Analizi ve Fiyat Mertebeleri

Birim Fiyat Aralıkları (USD, KDV Hariç)

Asansör ve yürüyen merdivenler, kapasite, hız, durak sayısı ve kabin özelliklerine göre takım olarak fiyatlandırılır. Bu rehberde kullanılan yönteme göre (Eylül 2026 listesi, yayımdan bir ay önceki TCMB döviz satış kuru, %20–%50) değerleri doğrulanamadığından fiyat tablosu verilmemiştir; liste doğrulandığında tablo eklenecektir. Keşif aşamasında aynı teknik şartnameye göre birden fazla firmadan teklif alınmalıdır.

Maliyeti en çok etkileyen kararlar; asansör sayısı, kapasite ve hız, durak sayısı, makine daireli veya dairesiz sistem, kabin ve kapı kaplamaları, hedef kat seçimli kumanda, itfaiye asansörü gereksinimi ve bakım sözleşmesinin kapsamıdır.

Fiyatlar piyasa şartlarına göre değişebilir. Gerçek fiyatı; genel giderler, konaklama ve ulaşım masrafları, teknik personel giderleri ve kâr beklentisi, teknik kadro gereksinimi, ödeme şartları ve vade, işin niteliği, fiyat farkı uygulanıp uygulanmayacağı, ürün uygunluk belgesi gereksinimleri, menşei ve markası, nakliye ve vinç gereksinimi, teslim süresi, alım miktarı ile döviz ve emtia (çelik) fiyatlarındaki dalgalanmalar etkileyebilir. Keşif ve teklif hazırlarken güncel tedarikçi ve uygulayıcı teklifleri esas alınmalıdır.

İşçilik Verimlilikleri

İmalat	Tipik verimlilik	Not
Makine dairesiz insan asansörü montajı (6–10 durak)	3–5 hafta / asansör (2 kişilik ekip)	Kuyu teslim durumuna ve malzemenin sahada olmasına bağlı
Her ilave durak	1–2 iş günü / durak	Kat kapısı ve ray montajı
Yürüyen merdiven yerleştirme ve montaj	1–2 hafta / ünite	Vinç erişimi ve tek parça veya parçalı teslime bağlı

İşçilik verimliliği; imalat şartlarına (seyir yüksekliği, durak sayısı, sistem tipi), çalışma ortamına (kuyu teslim kalitesi, şantiye vinci ve malzeme erişimi, diğer ekiplerle çakışma), malzemenin zamanında ve eksiksiz sahada bulunmasına, ekibin deneyimine ve iş organizasyonuna göre önemli ölçüde değişir. Değerler planlama için yol gösterici aralıklardır.

Yaygın Marka Listesi

Aşağıdaki liste, Türkiye'de yaygın olarak kullanılan ürün ve markaları bilgilendirme amacıyla, alfabetik ve tavsiye niteliği taşımadan verir. Projede kullanılacak ürünler uygunluk belgeleriyle birlikte onaylı marka listesi ile belirlenir.

• Asansör ve yürüyen merdiven: Kone, Mitsubishi Electric, Otis, Schindler, TK Elevator
• Kumanda ve bileşenler: Arkel

Teknik Şartname

• Uygulanacak mevzuat, standartlar ve uygunluk değerlendirme gereksinimleri
• Trafik analizi sonuçları; asansör sayısı, kapasite, hız ve durak bilgileri
• Tahrik, kumanda ve enerji verimliliği gereksinimleri
• Kabin, kapı ve kumanda paneli özellikleri ve kaplamaları
• Erişilebilirlik, itfaiye asansörü ve yangın senaryosu gereksinimleri
• Kuyu teslim koşulları ve inşaat, elektrik arayüzleri
• Test, muayene ve tescil sorumlulukları; eğitim, garanti ve bakım süresi
• As-built çizimler, kullanım ve bakım kılavuzları; metraj ve ödeme esasları

Şartname hazırlığı için teknik şartname nasıl hazırlanır? yazımıza göz atabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Asansör firmasını geç seçip kuyuyu genel ölçülerle inşa etmek
• Kuyu düşeyliğini ve çukur derinliğini kontrol etmeden montaja başlamak
• Kuyu içinden asansöre ait olmayan tesisat geçirmek
• Çukur su yalıtımını ve drenajını ihmal etmek
• Uzun teslim sürelerini iş programına yansıtmamak
• Montaj süresince kuyu ağızlarını korumasız bırakmak
• Yangın senaryosu ve acil kurtarma testlerini yapmadan teslim almak

Sık Sorulan Sorular

Makine Dairesiz Asansör Her Binada Kullanılabilir mi?

Konut, ofis ve otel gibi yapıların büyük bölümünde kullanılabilir. Çok yüksek hız ve kapasite gereken yüksek binalarda veya özel yük asansörlerinde makine daireli sistemler tercih edilebilir; karar trafik analizi ve firma çözümlerine göre verilir.

Asansör Kaç Durakta ve Hangi Hızda Seçilmelidir?

Kat sayısı, kullanıcı sayısı ve yoğun saat taşıma ihtiyacına göre yapılan trafik analizi bu kararın dayanağıdır. Aynı binada farklı kullanım bölümleri için farklı asansör grupları gerekebilir.

İtfaiye Asansörü Hangi Binalarda Gerekir?

Gereklilik bina yüksekliği ve kullanımına göre yangın yönetmeliğiyle belirlenir. İtfaiye asansörünün yedek enerji beslemesi, korunmuş kuyu ve yangın güvenlik holüyle birlikte tasarlanması gerekir.

Asansörler Ne Sıklıkla Kontrol Edilir?

Asansörler düzenli bakım sözleşmesiyle bakılır; ayrıca Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği kapsamında yetkili kuruluşlarca periyodik kontrolden geçirilir.

İlgili Yazılar ve Hizmetler

• Test ve devreye alma süreci
• Yapı kullanma izni süreci
• Bina otomasyon sistemi (BMS) nedir?
• Jeneratör ve UPS seçimi
• Elektrik tesisatı ve aydınlatma

STDA İnşaat, projelerde asansör ve yürüyen merdiven sistemlerinin seçim, tasarım koordinasyonu, saha kontrolleri ve devreye alma süreçlerini yürütür. Ayrıntılar için proje yönetimi ve hizmetlerimiz sayfalarına göz atabilirsiniz.